Στην Αθήνα του 1873, μια πόλη περίπου 50.000 κατοίκων, η κυκλοφορία μιας καθημερινής εφημερίδας έμοιαζε σε πολλούς με παράτολμο εγχείρημα. Όταν ανακοινώθηκε ότι την 1η Οκτωβρίου θα κυκλοφορούσε το πρώτο καθημερινό φύλλο του νεότερου ελληνικού κράτους, οι εκδότες των λιγοστών εβδομαδιαίων εφημερίδων αντιμετώπισαν την είδηση με δυσπιστία. Πού θα βρισκόταν, άλλωστε, αρκετή ύλη για να γεμίζει μια εφημερίδα κάθε ημέρα;

Η απάντηση ήρθε γρήγορα και εντυπωσιακά. «Η Εφημερίς», δημιούργημα του συγγραφέα και δημοσιογράφου Δημήτρη Κορομηλά, όχι μόνο κατάφερε να καθιερωθεί, αλλά εξελίχθηκε σε ένα πραγματικό εκδοτικό φαινόμενο της εποχής.

Μια εφημερίδα που γινόταν ανάρπαστη

Η επιτυχία της ήταν τέτοια ώστε, σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής, μπροστά από το πρακτορείο διανομής στη Σταδίου σχηματίζονταν ουρές από νωρίς το πρωί. Καφετζήδες, ιδιοκτήτες μαγειρείων και καταστημάτων περίμεναν να παραλάβουν ένα ή δύο φύλλα, γνωρίζοντας ότι η παρουσία της εφημερίδας στο κατάστημά τους αποτελούσε από μόνη της πόλο έλξης για την πελατεία.

Το τετρασέλιδο φύλλο, που τυπωνόταν στην οδό Ερμού, έφτασε να πουλά περίπου 7.000 αντίτυπα ημερησίως, αριθμός εντυπωσιακός για την Αθήνα εκείνης της περιόδου.

Η ανάγνωση της εφημερίδας δεν περιοριζόταν στους μορφωμένους και στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις. Στα καφενεία και στους χώρους συνάθροισης, όσοι γνώριζαν γράμματα διάβαζαν δυνατά τα νέα, ενώ γύρω τους συγκεντρώνονταν ακόμη και αναλφάβητοι για να ακούσουν τις ειδήσεις και τις ιστορίες της ημέρας.

Η καθημερινότητα γίνεται είδηση

Το μυστικό της επιτυχίας της «Εφημερίδος» ήταν ότι απομακρύνθηκε από το σχεδόν αποκλειστικά πολιτικό περιεχόμενο που χαρακτήριζε μεγάλο μέρος του Τύπου της εποχής.

Η εφημερίδα στράφηκε στην ίδια την πόλη και στους ανθρώπους της. Στις σελίδες της μπορούσε κανείς να βρει περιστατικά της καθημερινότητας, αστυνομικές ειδήσεις, κοινωνικές ιστορίες, ευτράπελα, οικογενειακές υποθέσεις, αλλά και λογοτεχνία.

Με έναν τρόπο, «Η Εφημερίς» άνοιξε τον δρόμο για το σύγχρονο ρεπορτάζ. Ο δημοσιογράφος δεν περίμενε πλέον απλώς την επίσημη είδηση. Έβγαινε στους δρόμους, παρατηρούσε, συνομιλούσε και κατέγραφε όσα συνέβαιναν στην πόλη: καβγάδες, επεισόδια σε χαρτοπαίγνια, διενέξεις μεταξύ πολιτών, αστυνομικά περιστατικά και κοινωνικά σκάνδαλα.

Οι ιστορίες αυτές μεταφέρονταν στις σελίδες με ζωντανό και γλαφυρό τρόπο, δημιουργώντας μια νέα σχέση ανάμεσα στην εφημερίδα και το αναγνωστικό κοινό.

Η επιτυχία ήταν τόσο μεγάλη ώστε, όταν προέκυπτε κάποιο σημαντικό γεγονός στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, ο Κορομηλάς μπορούσε να κυκλοφορήσει ακόμη και δεύτερο, απογευματινό φύλλο.

Η λογοτεχνία στις σελίδες της εφημερίδας

Ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία της «Εφημερίδος» αποτέλεσε η λογοτεχνία. Η δημοσίευση μυθιστορημάτων σε συνέχειες προσέλκυσε ένα ευρύτερο κοινό και συνέβαλε ιδιαίτερα στην αύξηση της γυναικείας αναγνωσιμότητας.

Στις σελίδες της εμφανίστηκαν έργα μερικών από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας και ο Ιωάννης Κονδυλάκης.

Ανάμεσα στους στενούς συνεργάτες της ήταν και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Στην «Εφημερίδα» δημοσίευσε σε συνέχειες έργα όπως «Οι Έμποροι των Εθνών» και «Η Γυφτοπούλα», πολύ πριν αυτά αποκτήσουν τη μορφή βιβλίου.

Ο Παπαδιαμάντης εργαζόταν παράλληλα και ως μεταφραστής. Με την άριστη γνώση αγγλικών και γαλλικών που διέθετε, μετέφραζε έργα της ξένης λογοτεχνίας για τις ανάγκες του φύλλου. Ανάμεσα στα σημαντικά έργα με τα οποία ασχολήθηκε ήταν και το «Έγκλημα και Τιμωρία» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι.

Η παρουσία ελληνικών και ξένων μυθιστορημάτων στις σελίδες της εφημερίδας συνέδεσε με μοναδικό τρόπο την καθημερινή ενημέρωση με τη λογοτεχνική δημιουργία.

Ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία του ελληνικού Τύπου

Το τυπογραφείο της «Εφημερίδος» σίγησε το 1922, λίγο πριν συμπληρωθούν πενήντα χρόνια από την πρώτη της κυκλοφορία.

Στο διάστημα αυτό, το τοπίο του ελληνικού Τύπου είχε αλλάξει ριζικά. Νέα καθημερινά φύλλα είχαν εμφανιστεί, με περισσότερες σελίδες, μεγαλύτερη θεματολογία και διαφορετικές δημοσιογραφικές πρακτικές.

Η θέση, όμως, της «Εφημερίδος» στην ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας είχε ήδη κατοχυρωθεί.

Το έντυπο του Δημήτρη Κορομηλά απέδειξε ότι η καθημερινότητα μπορούσε να παράγει ειδήσεις, ότι το αναγνωστικό κοινό ενδιαφερόταν για πολύ περισσότερα από την πολιτική και ότι η εφημερίδα μπορούσε να αποτελέσει ταυτόχρονα μέσο ενημέρωσης, ψυχαγωγίας και διάδοσης της λογοτεχνίας.

Πάνω απ’ όλα, σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής: της καθημερινής ενημέρωσης στην Ελλάδα.

(ΑΠΕ)