Στην Εθνική Πινακοθήκη της Αμερικής, στην Ουάσιγκτον, υπάρχει ένας ιστορικός πίνακας που απεικονίζει τον George Washington και τον Γάλλο στρατηγό Marquis de Lafayette να ανταλλάσσουν χειραψία στον λόφο του Yorktown. Εκεί, οι Αμερικανοί, με τη βοήθεια των Γάλλων, κατανίκησαν τους Βρετανούς υπό τον στρατηγό Charles Cornwallis, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανεξαρτησία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στον ίδιο αυτό ιστορικό τόπο, δίπλα στο Victory Center, βρίσκεται σήμερα το μνήμα του Νίκου Ματθαίου και της συζύγου του. Του πάμφτωχου παιδιού από την Αρκάσα της Καρπάθου, που ταξίδεψε έφηβος στην Αμερική και κατόρθωσε, με σκληρή δουλειά, επιμονή και βαθιά ανθρωπιά, να αναδειχθεί σε έναν από τους μεγάλους εθνικούς ευεργέτες της θετής του πατρίδας.

Η προσφορά του Νίκου Ματθαίου προς την Αμερική αναγνωρίστηκε επίσημα και από το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών. Στις 27 Απριλίου 1983, σε επίσημη συνεδρίαση, το Αμερικανικό Κογκρέσο απέδωσε φόρο τιμής στη μνήμη του, με ομιλητή τον ομοσπονδιακό βουλευτή William Whitehurst. Στα αρχεία του Κογκρέσου υπάρχει ειδική αναφορά στον Nick Mathews, όπως ήταν γνωστός στην Αμερική, ως μεγάλο ευεργέτη της χώρας.

Οι ρίζες του, όμως, βρίσκονται μακριά από την Αμερική. Βρίσκονται στην Αρκάσα της Καρπάθου, όπου γεννήθηκε το 1904. Το 1920, σε ηλικία μόλις 16 ετών, ο Νίκος Ματθαίου άφησε το νησί του και ξεκίνησε για την Αμερική. Δεν είχε χρήματα, ούτε σπουδαίες αποσκευές. Είχε όμως μαζί του κάτι πολύτιμο: την ευχή των γονιών του. Η μητέρα του, πριν φύγει, άναψε μια λαμπάδα στην εκκλησία της Υπαπαντής στην Αρκάσα και προσευχήθηκε στην Παναγία να φωτίζει και να οδηγεί τα βήματα του παιδιού της στο μακρινό ταξίδι και στις δυσκολίες που το περίμεναν.

Η Αμερική τον υποδέχθηκε όχι με ευκολίες, αλλά με σκληρή δουλειά. Ο ίδιος έλεγε χαρακτηριστικά: «Ποτέ μου δεν φοβήθηκα τον αγώνα και τη σκληρή δουλειά, γιατί εδώ στην Αμερική σ’ οδηγούν πάντα στην επιτυχία». Στην αρχή εργάστηκε σε ανθρακωρυχεία και εργοστάσια σιδήρου. Αργότερα δούλεψε σε εστιατόρια, όπου η εργατικότητα, η τιμιότητα, η εξυπνάδα και η επιμέλειά του τον έκαναν να ξεχωρίσει. Σύντομα έγινε αρχιμάγειρας σε μερικά από τα πιο γνωστά εστιατόρια και ξενοδοχεία της Αμερικής, ενώ άρχισε να πειραματίζεται με δικές του συνταγές, τις οποίες κατέγραψε σε χειρόγραφο βιβλίο μαγειρικής.

Η βαθιά του ανθρωπιά φάνηκε από νωρίς. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 1930, εργαζόταν ως εισπράκτορας ενοικίων σε πολυκατοικία της Νέας Υόρκης. Κάποια ημέρα, ο ιδιοκτήτης τού ζήτησε να πετάξει στον δρόμο, μέσα στα χιόνια, τα έπιπλα μιας οικογένειας που δεν μπορούσε να πληρώσει το ενοίκιο. Ο Ματθαίου δεν το άντεξε. Πλήρωσε ο ίδιος, από τον μισθό του, τα οφειλόμενα ενοίκια της οικογένειας και, παρά τη δύσκολη εποχή, εγκατέλειψε τη δουλειά του.

Το 1943, μαζί με τη σύζυγό του, ταξιδεύοντας προς τη Φλώριδα, σταμάτησαν στο Yorktown της Virginia. Η ομορφιά του τόπου τούς γοήτευσε τόσο, ώστε αποφάσισαν να εγκατασταθούν εκεί. Άνοιξαν ένα μικρό εστιατόριο μόλις 35 θέσεων. Με τον καιρό, χάρη στο καλό φαγητό, τη φροντίδα και την εξαιρετική φιλοξενία, το μικρό αυτό εστιατόριο εξελίχθηκε στο παγκοσμίου φήμης Nick’s Seafood Pavilion, χωρητικότητας 450 θέσεων.

Από το Nick’s Seafood Pavilion πέρασαν πρόεδροι, γερουσιαστές, βουλευτές, κυβερνήτες, υπουργοί, στρατηγοί και πολλές προσωπικότητες από διαφορετικές πολιτείες της Αμερικής και χώρες του κόσμου. Το εστιατόριο δεν ήταν απλώς μια επιχείρηση. Ήταν ένας χώρος φιλοξενίας, συνάντησης και γενναιοδωρίας, όπου ο Νίκος Ματθαίου υποδεχόταν με την ίδια απλότητα τόσο τους ισχυρούς όσο και τους απλούς ανθρώπους.

Με την οικονομική του επιτυχία, ο Ματθαίου άρχισε να αγοράζει μεγάλες εκτάσεις στην περιοχή, ανάμεσά τους και τμήματα του ιστορικού πεδίου της μάχης του Yorktown. Όμως το κίνητρό του δεν ήταν το κέρδος. Ήταν η αγάπη του για τον τόπο που τον δέχθηκε ως ξένο και του έδωσε την ευκαιρία να δημιουργήσει.

Όταν πλησίαζε το 1976 και οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονταν να γιορτάσουν τα 200 χρόνια της ανεξαρτησίας τους, μεγάλες ξενοδοχειακές και τουριστικές επιχειρήσεις ενδιαφέρθηκαν για την περιουσία του Ματθαίου στις όχθες του ποταμού York. Εκείνος, όμως, δεν ήθελε να δει έναν ιστορικό τόπο να εμπορευματοποιείται. Αντί να πουλήσει τη γη του, τη χάρισε στην πολιτεία της Virginia.

Η έκταση διαμορφώθηκε σε εθνικό πάρκο και εκεί η πολιτεία της Virginia δημιούργησε το Victory Center, ένα σημαντικό μουσείο αφιερωμένο στους αγώνες της αμερικανικής ανεξαρτησίας. Τα εγκαίνια έγιναν το 1976, στο πλαίσιο των εορτασμών για τη Διακοσιετηρίδα της Αμερικής. Εκεί τιμήθηκε και το ζεύγος Ματθαίου για τη μεγάλη του προσφορά. Στις εκδηλώσεις συμμετείχε και η Καρπαθιακή Ομοσπονδία, με μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, την Καρπαθιακή Νεολαία και Καρπάθιους οργανοπαίκτες, που έδωσαν ελληνικό χρώμα στη γιορτή με παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια.

Οι δωρεές του Νίκου Ματθαίου ήταν εκατοντάδες. Πολλές από αυτές δεν έγιναν ποτέ γνωστές, γιατί ο ίδιος απέφευγε να μιλά για το φιλανθρωπικό του έργο. Έδινε αθόρυβα, με σεμνότητα και με πραγματική αγάπη για τον συνάνθρωπο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της γενναιοδωρίας του ήταν η στιγμή που η πόλη του Yorktown αδυνατούσε να πληρώσει τον λογαριασμό ηλεκτροφωτισμού της. Υπήρχε κίνδυνος η ιστορική πόλη να βυθιστεί στο σκοτάδι. Δημοσιογράφοι και τηλεοπτικά συνεργεία έφτασαν για να καταγράψουν το γεγονός. Όμως βρήκαν το Yorktown φωτισμένο. Ο Νίκος Ματθαίου είχε πληρώσει το κόστος της ηλεκτροδότησης της πόλης για έναν ολόκληρο χρόνο.

Η προσφορά του αναγνωρίστηκε και από το Christopher Newport University, το οποίο του απένειμε τιμητικό διδακτορικό δίπλωμα για τις υπηρεσίες του προς το αμερικανικό έθνος και την κοινωνία. Ο ίδιος, με το χιούμορ που τον χαρακτήριζε, συνήθιζε να διορθώνει όσους τον αποκαλούσαν «Mister Mathew», λέγοντας: «Doctor Mathew please». Κάποτε, μάλιστα, είχε πει με συγκίνηση: «Όταν ήμουν μαθητής στην Κάρπαθο, ο δάσκαλος με άφησε στάσιμο στη Δευτέρα τάξη του Δημοτικού. Τώρα, στα γερατειά μου, με έκαναν διδάκτορα».

Παρά την επιτυχία και τις τιμές που γνώρισε, ο Νίκος Ματθαίου παρέμεινε απλός. Φιλοξενούσε δωρεάν προσωπικότητες που περνούσαν από το εστιατόριό του, αλλά και συμπατριώτες του, φίλους και απλούς περαστικούς. Στο Nick’s Seafood Pavilion υπήρχε ένα μεγάλο τραπέζι για δώδεκα άτομα, όπου συνήθιζε να κάθεται με την παρέα του. Όποιος καθόταν σε εκείνο το τραπέζι, δεν πλήρωνε ποτέ λογαριασμό.

Κάθε βράδυ, μετά τις έντεκα, όταν έκλεινε το εστιατόριο, συγκεντρώνονταν γύρω από αυτό το τραπέζι εργαζόμενοι, φίλοι, Καρπάθιοι και περαστικοί. Ο Ματθαίου διηγούνταν ιστορίες από τα παιδικά του χρόνια στην Κάρπαθο και μιλούσε συχνά για τον πατέρα του, Μηνά Ματθαίου, έναν απλό και καλοσυνάτο άνθρωπο που είχε παλιά καφενείο στο Φοινίκι. Τα δείπνα αυτά πολλές φορές κρατούσαν μέχρι τα ξημερώματα, με καρπάθικους σκοπούς και λύρα. Τότε, στο πρόσωπο του Νίκου Ματθαίου φαινόταν η νοσταλγία για το χωριό του, την Αρκάσα, και για τα χρόνια της αθωότητας πριν από το μεγάλο ταξίδι στην Αμερική.

Το 1983, όταν επρόκειτο να γίνει η καθέλκυση του καταδρομικού «Yorktown», ο Υπουργός Ναυτικών των Ηνωμένων Πολιτειών επέλεξε ως αναδόχους του πλοίου το ζεύγος Ματθαίου. Στρατιωτικό αεροπλάνο μετέφερε τον Νίκο Ματθαίου και τη σύζυγό του στην Pascagoula του Mississippi για την τελετή. Στη διάρκεια του ταξιδιού, όμως, ο Νίκος Ματθαίου υπέστη καρδιακή προσβολή και πέθανε. Παρά το μεγάλο πένθος της, η σύζυγός του βάφτισε το «Yorktown» στη μνήμη του.

Η σορός του επέστρεψε με το ίδιο στρατιωτικό αεροπλάνο στο Yorktown, όπου η κηδεία του έγινε με τιμές που αποδίδει η αμερικανική κυβέρνηση σε προσωπικότητες με εθνική προσφορά. Μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα και περισσότερες από πενήντα εφημερίδες αναφέρθηκαν στον θάνατό του, με τίτλους όπως «Θρηνεί το Yorktown» και «Παρέδωσε τη φιλανθρωπική σκυτάλη», τονίζοντας την προσωπικότητα και το μεγάλο φιλανθρωπικό του έργο.

Ο Νίκος Ματθαίου δεν ξέχασε ποτέ ούτε τη μικρή του πατρίδα. Με δικά του έξοδα χτίστηκε και εξοπλίστηκε ο δεύτερος όροφος του Υγειονομικού Κέντρου Καρπάθου, ενώ υπήρξε από τους μεγαλύτερους δωρητές στον έρανο που πραγματοποιήθηκε στην Αμερική για τα Ευαγή Ιδρύματα Καρπάθου στον Άη Γιώργη στις Βάσσες. Ως ελάχιστη αναγνώριση, ο Δήμος Καρπάθου έδωσε το όνομά του στον δρόμο που περνά μπροστά από το Υγειονομικό Κέντρο.

Η ζωή του Νίκου Ματθαίου είναι μια συγκινητική ιστορία μετανάστευσης, αγώνα, προκοπής και ευεργεσίας. Είναι η ιστορία ενός παιδιού που έφυγε από την Κάρπαθο με την ευχή της μάνας του και κατόρθωσε να γίνει σύμβολο γενναιοδωρίας στην Αμερική. Ένας άνθρωπος που απέδειξε ότι η πραγματική επιτυχία δεν μετριέται μόνο με τον πλούτο που αποκτά κανείς, αλλά κυρίως με όσα προσφέρει στους άλλους.

(anamniseis.net)