Τους ιστορικούς και ιδεολογικούς δεσμούς που συνδέουν την Ελλάδα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με κοινό σημείο αναφοράς τη δημοκρατία και την ελευθερία, ανέδειξαν τα εγκαίνια της έκθεσης «Ιδρύοντας τη Δημοκρατία στην Ελλάδα και την Αμερική» στη Στοά του Αττάλου. Παράλληλα, Ελλάδα και ΗΠΑ ανακοίνωσαν νέα πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και την προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η έκθεση εγκαινιάστηκε την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026 στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας, παρουσία της Πρέσβεως των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα Kimberly Guilfoyle και της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.

Η επιλογή της Στοάς του Αττάλου για τη φιλοξενία της έκθεσης έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Η Αρχαία Αγορά υπήρξε το πολιτικό, διοικητικό και κοινωνικό κέντρο της αρχαίας Αθήνας και ένας από τους σημαντικότερους χώρους για τη διαμόρφωση και την πρακτική εφαρμογή της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα πραγματοποιεί συστηματικές ανασκαφές στον χώρο από το 1931.

Από την αρχαία Αθήνα στην αμερικανική δημοκρατία

Η περιοδεύουσα έκθεση «Making Democracy in Greece and America» διοργανώνεται από την Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα σε συνεργασία με την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η διοργάνωση εντάσσεται στους επετειακούς εορτασμούς για τα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία υπογράφηκε στις 4 Ιουλίου 1776.

Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται ο διάλογος ανάμεσα στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, την Αμερικανική Επανάσταση και την Ελληνική Επανάσταση του 1821, μέσα από ιδέες όπως η ελευθερία, η λαϊκή κυριαρχία, η ισονομία, η πολιτική συμμετοχή και η ευθύνη του πολίτη απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

Ιστορικά κείμενα, αρχειακό υλικό, εικόνες και οπτικοακουστικές εφαρμογές παρουσιάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι δημοκρατικές ιδέες ταξίδεψαν από την αρχαιότητα στον νεότερο κόσμο και απέκτησαν διαφορετικές εκφράσεις μέσα στον χρόνο.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην πνευματική ανταλλαγή ανάμεσα στον Τόμας Τζέφερσον και τον Αδαμάντιο Κοραή, καθώς και στις ευρύτερες σχέσεις μεταξύ αμερικανικής και ελληνικής πολιτικής σκέψης.

Guilfoyle: Η δημοκρατία ήταν πράξη και όχι απλώς μια ιδέα

Στην ομιλία της, η Kimberly Guilfoyle υπογράμμισε τη σημασία της Αρχαίας Αγοράς ως τόπου άμεσα συνδεδεμένου με την ιστορία της δημοκρατίας.

Όπως επισήμανε, περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια χωρίζουν την αρχαία Αθήνα από τη δημιουργία του αμερικανικού Συντάγματος, ωστόσο θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την αυτοκυβέρνηση, την προστασία της ελευθερίας και την ανθεκτικότητα των δημοκρατικών θεσμών παραμένουν κοινά στις δύο παραδόσεις.

Τόνισε επίσης ότι στην αρχαία Αθήνα η δημοκρατία δεν αποτελούσε μόνο ένα θεωρητικό ιδεώδες αλλά εφαρμοζόταν στην καθημερινή πολιτική ζωή, γεγονός που καθιστά την Αρχαία Αγορά έναν ιδιαίτερα συμβολικό χώρο για την παρουσίαση της ιστορίας αυτής.

Η Αμερικανίδα Πρέσβης αναφέρθηκε ακόμη στην επιρροή του κλασικού κόσμου στους ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών, διευκρινίζοντας ότι το αμερικανικό πολιτικό σύστημα δεν αποτέλεσε απλή αντιγραφή της αθηναϊκής δημοκρατίας, αλλά άντλησε ιδέες και διδάγματα από την ελληνική αρχαιότητα.

Από την Αμερικανική στην Ελληνική Επανάσταση

Ξεχωριστή αναφορά έγινε και στις σχέσεις που αναπτύχθηκαν κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με την Πρέσβη, στράφηκε προς τη νεαρή τότε αμερικανική δημοκρατία ως ένα παράδειγμα επιτυχημένου αγώνα για ανεξαρτησία. Παράλληλα, στις ΗΠΑ αναπτύχθηκε έντονο φιλελληνικό κίνημα, καθώς πολλοί Αμερικανοί έβλεπαν στον ελληνικό αγώνα τη χώρα και τον πολιτισμό που είχαν επηρεάσει βαθιά την πολιτική και πνευματική συγκρότηση του δικού τους κράτους.

Η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει αυτήν ακριβώς την αμφίδρομη σχέση ιδεών και επιρροών μεταξύ των δύο χωρών.

Μενδώνη: Ένας ιστορικός και αξιακός διάλογος

Από την πλευρά της, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στη στενή στρατηγική σχέση Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών και στη σημασία που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια η συνεργασία των δύο χωρών και στον τομέα του πολιτισμού.

Όπως σημείωσε, η έκθεση επιχειρεί να φωτίσει τον ιστορικό και ιδεολογικό διάλογο μεταξύ της αθηναϊκής δημοκρατίας, της Αμερικανικής Επανάστασης και της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρουσίαση της πρώτης πλήρους μετάφρασης της αμερικανικής Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας στη νεοελληνική γλώσσα.

Η έκθεση παρακολουθεί την εξέλιξη θεμελιωδών εννοιών όπως η ελευθερία, η λαϊκή κυριαρχία, η ισότητα των πολιτών, η συμμετοχή στη διακυβέρνηση και η συλλογική ευθύνη, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι συγκεκριμένες ιδέες μεταφέρθηκαν και επαναπροσδιορίστηκαν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.

Νέα συνεργασία για την προστασία των αρχαιοτήτων

Στο περιθώριο των εγκαινίων ανακοινώθηκε και μια νέα κοινή πρωτοβουλία Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μέσω της Cultural Property Implementation Grant, η Πρεσβεία των ΗΠΑ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και την Ελληνική Εθνική Επιτροπή του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), πρόκειται να υλοποιήσει το πρόγραμμα «Επιστροφή στο Φως: Μια Σύμπραξη Ηνωμένων Πολιτειών-Ελλάδας για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς».

Η πρωτοβουλία προβλέπει, μεταξύ άλλων, έκθεση επαναπατρισμένων αρχαιοτήτων στην Αρχαία Αγορά, εκπαιδευτικές και ενημερωτικές δράσεις, καθώς και εξειδικευμένο σεμινάριο για την ενίσχυση της συνεργασίας των αρχών επιβολής του νόμου στην αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.

Η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών στο συγκεκριμένο πεδίο έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Τον Απρίλιο του 2026, για παράδειγμα, η Ελλάδα παρέλαβε στις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη 12 αρχαία αντικείμενα ελληνικής προέλευσης, ενώ στις επαφές της Λίνας Μενδώνη με το State Department είχε συζητηθεί και η ανανέωση του πλαισίου για τους περιορισμούς εισαγωγής ελληνικού αρχαιολογικού και εθνολογικού υλικού στις ΗΠΑ.

Η Αμερικανική Σχολή και η Αρχαία Αγορά

Στα εγκαίνια μίλησε επίσης η διευθύντρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα Bonna Wescoat, παρουσιάζοντας τόσο το περιεχόμενο της έκθεσης όσο και τη μακρόχρονη δράση της Σχολής στην Ελλάδα.

Η Αμερικανική Σχολή πραγματοποιεί ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά από το 1931. Το σύνολο των αρχαιολογικών ευρημάτων και των σχετικών αρχείων φυλάσσεται στη Στοά του Αττάλου, η οποία λειτουργεί σήμερα ως μουσείο αλλά και ως ερευνητικό κέντρο της Αγοράς.

Η έκθεση ταξιδεύει σε όλη την Ελλάδα

Μετά την παρουσίασή της στην Αθήνα, η έκθεση θα ταξιδέψει σε σειρά από American Spaces σε ολόκληρη την Ελλάδα, με στόχο να προσεγγίσει μαθητές, εκπαιδευτικούς, νέους και τοπικές κοινότητες.

Το πρόγραμμα προβλέπει τους ακόλουθους σταθμούς:

• Θεσσαλονίκη: 24 Σεπτεμβρίου – 2 Οκτωβρίου 2026
• Βέροια: 5 – 16 Οκτωβρίου 2026
• Ξάνθη: 19 – 30 Οκτωβρίου 2026
• Κέρκυρα: 3 – 16 Νοεμβρίου 2026
• Σπάρτη: 19 Νοεμβρίου – 4 Δεκεμβρίου 2026
• Πειραιάς: 7 – 31 Δεκεμβρίου 2026
• Pop-Up American Space στο Στάδιο «Γ. Καραϊσκάκης»: 11 – 30 Ιανουαρίου 2027

Πέρα από τον εκθεσιακό της χαρακτήρα, η διοργάνωση έχει σχεδιαστεί ως εκπαιδευτική πλατφόρμα, με διαλέξεις, προγράμματα και δράσεις που φιλοδοξούν να φέρουν ιδιαίτερα τις νεότερες γενιές πιο κοντά στην ιστορία και στην εξέλιξη των δημοκρατικών θεσμών.

Η έκθεση αποκτά έτσι έναν διπλό συμβολισμό: αφενός υπενθυμίζει τη βαθιά επίδραση που άσκησαν οι ελληνικές πολιτικές ιδέες στη διαμόρφωση της αμερικανικής δημοκρατίας και αφετέρου αναδεικνύει μια σύγχρονη σχέση Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών που επεκτείνεται πλέον από τη διπλωματία και την πολιτική στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό και την κοινή προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

(ΑΠΕ – ΜΠΕ)