Από τη γειτονιά της Κυψέλη Αθήνας, έναν από τους πιο πολυπολιτισμικούς πυρήνες της ελληνικής πρωτεύουσας, αναδύεται τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο ουσιαστικά και πολυεπίπεδα καλλιτεχνικά εγχειρήματα της σύγχρονης Ελλάδας: το έργο «The AfroGreeks».

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία της κολεκτίβας Døcumatism, σε συνεργασία με μέλη της Αφροελληνικής κοινότητας, που επιχειρεί να καταγράψει και να αναδείξει την ιστορία της Αφρικανικής Διασποράς στην Ελλάδα μέσα από την κινηματογραφική τέχνη, τη μαρτυρία και τη συλλογική δημιουργία.

Ένα συλλογικό έργο σε εξέλιξη

Όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης Μενέλαος Καραμαγγιώλης, το «The AfroGreeks» δεν είναι απλώς ένα καλλιτεχνικό έργο, αλλά μια ζωντανή, εξελισσόμενη διαδικασία. Βασίζεται σε συνεντεύξεις ανθρώπων της κοινότητας, οι οποίες μετατρέπονται σε πολυμεσικές εγκαταστάσεις – άλλοτε τριπλές, άλλοτε πολυοθονικές – ανάλογα με την προσωπική αφήγηση κάθε συμμετέχοντα.

Το έργο αριθμεί μέχρι σήμερα:

• Πάνω από 200 συνεντεύξεις
• Περισσότερους από 350 συμμετέχοντες
• 120 βίντεο
• 85 δημόσιες δράσεις, ελεύθερα προσβάσιμες

Παράλληλα, αξιοποιεί ένα σπάνιο οπτικοακουστικό αρχείο τεσσάρων αιώνων, ενώ από το υλικό αυτό βρίσκεται υπό παραγωγή και μια ταινία μεγάλου μήκους.

Δίνοντας ορατότητα σε μια κοινότητα

Η Γκρέις Νουόκε, κοινωνική ανθρωπολόγος και μία από τις βασικές φωνές του έργου, περιγράφει το «The AfroGreeks» ως μια προσπάθεια να δοθεί χώρος έκφρασης σε μια κοινότητα που συχνά παραμένει αόρατη.

Μέσα από το έργο, αναδεικνύονται:

• Ζητήματα ταυτότητας και «διπλού ανήκειν»
• Η ανάγκη αναγνώρισης των Αφρο-Ελλήνων ως επαγγελματιών καλλιτεχνών
• Η δημιουργία διεθνών δικτύων συνεργασίας
• Η ενίσχυση της συλλογικής μνήμης και αυτογνωσίας

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, πρόκειται για ένα εγχείρημα που «ανήκει στην ίδια την κοινότητα», καθώς οι ίδιοι οι συμμετέχοντες διαμορφώνουν το περιεχόμενο και την εξέλιξή του.

Η Κυψέλη ως πολιτισμικό εργαστήριο

Η Κυψέλη λειτουργεί ως φυσικό και συμβολικό σημείο εκκίνησης του έργου. Από τη δεκαετία του ’90, η περιοχή αποτέλεσε τόπο εγκατάστασης μεταναστευτικών κοινοτήτων, συχνά στιγματισμένων από στερεότυπα.

Το «The AfroGreeks» επιχειρεί να ανατρέψει αυτό το αφήγημα, προβάλλοντας την Κυψέλη ως έναν χώρο δημιουργίας, συνύπαρξης και πολιτισμικής ανταλλαγής.

Ο όρος «Αφρο-Έλληνας»

Μέσα από το έργο, αναδύεται και η έννοια του «Afro-Greek», ένας όρος που υιοθετείται κυρίως από νεότερες γενιές.

Δεν πρόκειται για έναν αυστηρό ορισμό, αλλά για μια δυναμική ταυτότητα που εκφράζει:

• Τη συνύπαρξη δύο πολιτισμών
• Την εμπειρία της διπλής ένταξης
• Την ανάγκη αυτοπροσδιορισμού πέρα από στερεότυπα

Όπως τονίζεται, πρόκειται για μια «ενδιάμεση γέφυρα» κατανόησης της σύγχρονης εμπειρίας.

Μαρτυρίες ρατσισμού και αποκλεισμού

Ένα σημαντικό μέρος του έργου καταγράφει προσωπικές εμπειρίες ρατσισμού και διακρίσεων, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο.

Μέσα από τις αφηγήσεις:

• Αναδεικνύονται περιστατικά βίας και αποκλεισμού
• Καταγράφονται δυσκολίες στην απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας
• Φωτίζονται καθημερινές μορφές προκατάληψης

Παρά τη διεθνή προβολή του έργου, οι δημιουργοί επισημαίνουν ότι οι προκλήσεις παραμένουν, τόσο σε επίπεδο αποδοχής όσο και χρηματοδότησης.

Πρόσβαση στο έργο

Το αρχείο του «The AfroGreeks» είναι διαθέσιμο:

• Στον χώρο της κολεκτίβας στην Κυψέλη (Δροσοπούλου 64)
• Διαδικτυακά μέσω της πλατφόρμας της Døcumatism

Τέχνη ως πράξη ορατότητας

Το «The AfroGreeks» αποδεικνύει πώς η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικού διαλόγου, ενδυνάμωσης και αναγνώρισης. Σε μια εποχή όπου οι έννοιες της ταυτότητας και της ένταξης επαναπροσδιορίζονται, το έργο αυτό προσφέρει ένα πολύτιμο αρχείο μνήμης και μια δυνατή φωνή για όσους επιλέγουν να αφηγηθούν τη δική τους ιστορία.

(ΑΠΕ-ΜΠΕ)