Έναν και πλέον αιώνα μετά την αφαίρεσή τους, 48 ιστορικά και εκκλησιαστικά κειμήλια επιστρέφουν στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις και συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών.

Η επίσημη τελετή για την αμοιβαία παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού πραγματοποιείται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρούμεν Ράντεφ.

Η διαδικασία ολοκληρώνει το Μνημόνιο Κατανόησης που είχαν υπογράψει οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, Λίνα Μενδώνη και Εφτίμ Μιλόσεφ, ύστερα από μακρά περίοδο συστηματικών επαφών και διαπραγματεύσεων.

Κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί το 1917

Τα 48 κειμήλια είχαν αφαιρεθεί το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και για περισσότερο από έναν αιώνα βρίσκονταν στη Βουλγαρία, όπου φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας στη Σόφια.

Προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Μετά την επιστροφή τους, τα κειμήλια θα παραμείνουν έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, όπου θα είναι προσβάσιμα στο κοινό. Στη συνέχεια θα παραδοθούν οριστικά στις Μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες είχαν αφαιρεθεί.

Στη Βουλγαρία τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ

Η συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών έχει αμοιβαίο χαρακτήρα. Από την ελληνική πλευρά θα παραδοθούν στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014.

Παράλληλα, θα παραδοθεί και το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που προέρχεται από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.

Τα ευρήματα είχαν αποκαλυφθεί το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Ικανοποίηση από την Εκκλησία της Ελλάδος

Την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την επιστροφή των 48 κειμηλίων εξέφρασε με ανακοίνωσή της και η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Η Σύνοδος έκανε λόγο για μια σημαντική επιτυχία, η οποία επιτεύχθηκε ύστερα από πολυετείς και επίπονες διαπραγματεύσεις, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη συνεργασία Πολιτείας και Εκκλησίας.

Εξέφρασε επίσης την προσδοκία ότι η συγκεκριμένη συμφωνία θα αποτελέσει μόνο την αρχή μιας ευρύτερης διαδικασίας επιστροφής και άλλων εκκλησιαστικών κειμηλίων που είχαν αφαιρεθεί από ναούς, μονές και άλλους χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στους Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγο και Δράμας Δωρόθεο για τις προσπάθειές τους, ενώ τιμήθηκε και η μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου, ο οποίος χαρακτηρίστηκε «αρχιτέκτονας και πρωτεργάτης» της προσπάθειας.

Η διαδικασία συνεχίζεται

Η επιστροφή των 48 κειμηλίων δεν σηματοδοτεί το τέλος της συνεργασίας Ελλάδας και Βουλγαρίας στον συγκεκριμένο τομέα.

Όπως έχει επισημάνει το υπουργείο Πολιτισμού, οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος, τα οποία ενδέχεται να ενταχθούν σε μελλοντική συμφωνία.

Η σημερινή εξέλιξη αποτελεί έτσι ένα σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση ιστορικών εκκρεμοτήτων και τη σταδιακή επιστροφή πολιτιστικών και εκκλησιαστικών θησαυρών στους τόπους με τους οποίους είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι.