Μια έκθεση για τον ξεριζωμό, τη μνήμη και την πολιτισμική αντοχή του Ελληνισμού της Κεντρικής Ασίας

Μια συγκλονιστική ιστορία ξεριζωμού, επιβίωσης και πολιτισμικής αντοχής ξεδιπλώνεται μέσα από την έκθεση φωτογραφίας «Το Ελληνικό Θαύμα στην Τασκένδη», που παρουσιάζουν ο Δήμος Καλαμαριάς και το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν. Πρόκειται για ένα σπάνιο αφιέρωμα στον Ελληνισμό της Κεντρικής Ασίας· μια κοινότητα που γεννήθηκε μέσα από την πολιτική προσφυγιά, ρίζωσε σε ξένη γη και, παρά τις αντιξοότητες, κατάφερε να διατηρήσει ζωντανή την ελληνική μνήμη και ταυτότητα.

Η έκθεση φιλοξενείται στην αίθουσα τέχνης του Remezzo (Πλαστήρα 2, Αρετσού), από 11 Ιανουαρίου έως 1 Φεβρουαρίου 2026, με ελεύθερη είσοδο, και πλαισιώνεται από έναν κύκλο εκδηλώσεων που φωτίζουν κρίσιμες πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Εκατό φωτογραφίες – Εκατό στιγμές συλλογικής μνήμης

Μέσα από 100 σπάνιες ιστορικές φωτογραφίες από το αρχείο του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού Τασκένδης, η έκθεση υπενθυμίζει ότι ο Ελληνισμός, όπου κι αν βρέθηκε, κατάφερε να ριζώσει, να δημιουργήσει και να αφήσει το αποτύπωμά του στον χρόνο. Η αφήγηση αναπτύσσεται σε τρεις θεματικές ενότητες:

• Η ζωή των πολιτικών προσφύγων στην Τασκένδη (1949–1970)
Στιγμιότυπα καθημερινότητας, εργασίας, εκπαίδευσης και κοινωνικής οργάνωσης των χιλιάδων Ελλήνων που εγκαταστάθηκαν στη σοβιετική πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν μετά τον Εμφύλιο.

• Οι εκτοπισμοί των Ποντίων (1937–1949)
Ένα αφιέρωμα στους Έλληνες του Εύξεινου Πόντου που εκτοπίστηκαν από το σοβιετικό καθεστώς προς το Καζακστάν και την Κοκάνδη του Ουζμπεκιστάν.

• Το σύγχρονο Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη
Η ιστορική διαδρομή και η σημερινή δυναμική παρουσία της ελληνικής κοινότητας στην Κεντρική Ασία.

Η ιστορική διαδρομή του Ελληνισμού της Τασκένδης

Τα εγκαίνια της έκθεσης πραγματοποιούνται την Κυριακή 11 Ιανουαρίου, στις 18:00, παρουσία και του προέδρου του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν, Κώστας Πολίτης. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Πολίτης αφηγείται κομβικές στιγμές της ιστορικής διαδρομής του Ελληνισμού της Τασκένδη.

Μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στη μάχη του Γράμμου το καλοκαίρι του 1949, χιλιάδες μαχητές και οικογένειες βρέθηκαν στην πολιτική προσφυγιά. Από την Αλβανία, οι πιο ευάλωτοι στάλθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ οι νεότεροι μαχητές και το αξιωματικό σώμα κατέληξαν στη μακρινή Τασκένδη, σε ένα εξαντλητικό ταξίδι εβδομάδων με πλοίο και τρένο.

Οι ελληνικές «Πολιτείες» και μια κοινωνία από το μηδέν

Στην Τασκένδη, οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν αρχικά σε στρατώνες και μέσα σε λίγα χρόνια οικοδόμησαν τις περίφημες 14 ελληνικές «Πολιτείες» – 12 στην πόλη και 2 στο Τσιρτσίκ. Κάθε Πολιτεία διέθετε σχολείο, πολιτιστικό κέντρο, αθλητικές ομάδες και μουσικά σχήματα, συγκροτώντας μια αυτάρκη κοινωνία με έντονη συλλογική ζωή.

Το 1964 ιδρύθηκε επίσημα ο Σύλλογος Πολιτικών Προσφύγων, με τριώροφο κτήριο, σχολείο και θέατρο 250 θέσεων, που αποτέλεσε το επίκεντρο της πολιτιστικής δραστηριότητας.

Από αγρότες σε επιστήμονες – Πολιτισμός και προσμονή επιστροφής

Με έμφαση στην εκπαίδευση και την εξάλειψη του αναλφαβητισμού, οι Έλληνες της Τασκένδης εντάχθηκαν στις βιομηχανικές μονάδες της πόλης, μεταβαίνοντας από αγρότες σε εξειδικευμένους εργάτες, τεχνικούς και επιστήμονες. Παράλληλα, φεστιβάλ, θεατρικές και αθλητικές εκδηλώσεις, καθώς και ο εορτασμός των ελληνικών παραδόσεων, κρατούσαν ζωντανή την εθνική συνείδηση και την αδιάκοπη επιθυμία της επιστροφής στην Ελλάδα.

Παρακμή, διάσωση και αναγέννηση

Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η ελληνική κοινότητα βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Το κτήριο του Συλλόγου κατασχέθηκε το 1996 και για χρόνια παρέμεινε εγκαταλειμμένο. Από το 2020, η νέα διοίκηση ανέλαβε το δύσκολο έργο της διάσωσης και αναγέννησης, όχι μόνο των υποδομών αλλά και της ίδιας της ελληνικής συνείδησης.

Σήμερα, το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού θεωρείται από τα πιο δραστήρια στην Τασκένδη, με μαθήματα γλώσσας, μουσικής, χορού και θεάτρου, και με παραστάσεις έργων του Αριστοφάνης, όπως η Λυσιστράτη και οι Βάτραχοι.

Μια έκθεση που συνομιλεί με το παρόν

Η έκθεση συνοδεύεται από ομιλίες, πάνελ, βιωματικές μαρτυρίες και οργανωμένες εκπαιδευτικές ξεναγήσεις για μαθητές. Αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία γνωριμίας με άγνωστες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας – μια ιστορία που, όπως αποδεικνύει «Το Ελληνικό Θαύμα στην Τασκένδη», συνεχίζει να γράφεται.

Πληροφορίες Έκθεσης
📍 Remezzo, Πλαστήρα 2, Αρετσού, Καλαμαριά
📅 11 Ιανουαρίου – 1 Φεβρουαρίου 2026
🕒 Τρίτη–Κυριακή: 10:00–13:00 & 18:00–20:00
🎟 Είσοδος ελεύθερη