Στην καρδιά της Αθήνας, στο ιστορικό της κέντρο και στον εμβληματικό άξονα του πεζόδρομου της Ερμού, ένα κτήριο-μνημείο αποκτά νέα ζωή και νέο ρόλο. Το ακίνητο επί της οδού Ερμού 134–136 και Ευβούλου, στον Κεραμεικό, παραχωρείται στο Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) για τη στέγαση των λειτουργιών του και την ανάπτυξη των δράσεών του, σηματοδοτώντας μια ουσιαστική επένδυση στον σύγχρονο πολιτισμό και τη φιλαναγνωσία.

Η παραχώρηση του κτηρίου –ιδιοκτησίας του Υπουργείο Πολιτισμού– πραγματοποιήθηκε με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Όπως υπογραμμίζεται, η επιλογή της συγκεκριμένης θέσης εξυπηρετεί τόσο τις λειτουργικές ανάγκες του ΕΛΙΒΙΠ όσο και τη συνολική πολιτική του Υπουργείου: το βιβλίο να βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, προσβάσιμο στους πολίτες, ενταγμένο στον καθημερινό αστικό βίο.

Σε άμεση γειτνίαση με την Αρχαία Αγορά των Αθηνών και όμορο του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού, το κτήριο διαθέτει χώρους κατάλληλους για εκδηλώσεις σχετικές με το βιβλίο, τη λογοτεχνία και τον δημόσιο διάλογο, ενώ ο περιβάλλων κήπος του προσφέρει ιδανικό περιβάλλον για πολιτιστικές δράσεις ανοιχτές στο κοινό. Σε μια εποχή ψηφιακής κυριαρχίας, η βιωματική σχέση με το βιβλίο –ως εμπειρία, μνήμη και προσωπική διαδρομή– επανατοποθετείται δυναμικά στον αστικό ιστό.

Το ακίνητο έχει μακρά και πολυστρωματική ιστορία. Απαλλοτριώθηκε για αρχαιολογικούς σκοπούς το 1973 από το Ελληνικό Δημόσιο, ενώ το κτήριο οικοδομήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως χώρος πώλησης οικοδομικών υλών από τον Γεώργιο Κ. Βεντούρη. Η εμπορική και βιομηχανική του δραστηριότητα καταγράφεται ήδη από το 1916 στον «Οδηγό της Ελλάδος», με ιδιαίτερη μνεία στον «Εμπορικό και Βιομηχανικό Οίκο» του Βεντούρη την περίοδο 1923–1926. Το 1993 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο από το ΥΠΕΝ, ενώ το 1994 το ΥΠΠΟ το κήρυξε έργο τέχνης, υπαγόμενο σήμερα στις προστατευτικές διατάξεις του Ν. 4858/2021.

Πρόκειται για μεγάλης κλίμακας αστικό ακίνητο, που περιλαμβάνει το κυρίως νεοκλασικό κτήριο μεικτής χρήσης (κατάστημα στο ισόγειο και κατοικία στον όροφο), βοηθητικό λιθόκτιστο κτίσμα στον αύλειο χώρο και κήπο. Όπως επισημαίνει ο Μάνος Μπίρης, τα κτήρια των εμπορικών δρόμων της Αθήνας των αρχών του 20ού αιώνα διαμορφώνονται με ευρύχωρα ισόγεια για επαγγελματική χρήση και υψηλά ύψη, ενώ οι όροφοι διατηρούν τη μορφολογία των μεγάλων αστικών κατοικιών.

Το κτήριο αναπτύσσεται σε τέσσερις στάθμες. Το ισόγειο χαρακτηρίζεται από ενιαίους, λιτούς χώρους χωρίς έντονο διάκοσμο. Ο Α΄ όροφος, όπου βρισκόταν η κύρια κατοικία, διατηρεί οροφές με γλυπτικό διάκοσμο, απλούστερο στο χωλ και ιδιαίτερα περίτεχνο με φυτικά μοτίβα στους κύριους χώρους προς την Ερμού. Ο Β΄ όροφος διαθέτει μεγάλη βεράντα με κτιστό στηθαίο και θέα προς την Πλάκα και την Ακρόπολη.

Το 2024, το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, ολοκλήρωσε εκτεταμένες εργασίες άρσης επικινδυνότητας και συνολικής αποκατάστασης του κτηρίου, προϋπολογισμού περίπου 750.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Οι εργασίες περιλάμβαναν στερέωση και αποκατάσταση όλων των σωζόμενων στοιχείων, διερεύνηση και επαναφορά των αρχικών χρωματισμών, καθώς και ουσιαστική λειτουργική αναβάθμιση με πρόνοιες προσβασιμότητας για εμποδιζόμενα άτομα και Άτομα με Αναπηρία.

Με τη νέα του χρήση, το κτήριο δεν αποκαθίσταται απλώς αρχιτεκτονικά, αλλά επανεντάσσεται ενεργά στη ζωή της πόλης. Το ΕΛΙΒΙΠ βρίσκει στον Κεραμεικό ένα συμβολικό και λειτουργικό σπίτι, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην πολιτιστική αναβάθμιση της ευρύτερης περιοχής και στη δημιουργία ενός ζωντανού πυρήνα βιβλίου, μνήμης και σύγχρονου πολιτισμού στο κέντρο της Αθήνας.

(ΑΠΕ)