Οι πόλεις της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας αποτελούν δύο διαχρονικούς πυλώνες στον διάλογο Ανατολής και Δύσης. Από την εποχή των πρώτων εμπορικών αποστολών και φιλοσοφικών ανταλλαγών έως τη σύγχρονη εποχή της πολιτιστικής συνεργασίας, οι δύο αυτές μεσογειακές μητροπόλεις συνεχίζουν να συνδέουν τους λαούς της περιοχής μέσα από έναν αδιάκοπο ρυθμό ανταλλαγής γνώσης, τέχνης και ανθρώπινης εμπειρίας.

Στο πλαίσιο αυτής της μακραίωνης παράδοσης, το Φόρουμ Αλεξάνδρειας και Μεσογείου, που διοργανώθηκε από τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, σηματοδότησε ένα νέο κεφάλαιο στον μεσογειακό διάλογο. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την επιλογή της Αλεξάνδρειας ως Πρώτης Πρωτεύουσας Πολιτισμού και Διαλόγου στη Μεσόγειο για το 2025 από την Ένωση για τη Μεσόγειο, φέρνοντας στο προσκήνιο τις προοπτικές συνεργασίας για ένα σταθερό και δημιουργικό μέλλον στην περιοχή.

Το Φόρουμ ανέδειξε τον ιστορικό ρόλο της Αλεξάνδρειας ως κέντρου συνάντησης πολιτισμών και σημείου αναφοράς για τη διασύνδεση με την Ελλάδα, καθώς και την ανάγκη συνέχισης αυτής της παράδοσης μέσω του πολιτισμού, της εκπαίδευσης και των τεχνών.

Ένας δεσμός βαθιά ριζωμένος στην ιστορία

Η Αίγυπτος και η Ελλάδα συνδέονται με σχέσεις στρατηγικής σημασίας, που αντλούν τη δύναμή τους από τη μακραίωνη ιστορία των δύο λαών. Οι πόλεις της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας ενσαρκώνουν αυτή τη γέφυρα συνεργασίας, που εκτείνεται από το παρελθόν στο παρόν και προβάλλει προς ένα λαμπρό μέλλον.

Η Αλεξάνδρεια, ως λιμάνι της Μεσογείου και σταυροδρόμι πολιτισμών, φιλοξενεί συχνά ελληνικές πολιτιστικές εκδηλώσεις και αποτελεί χώρο ζωντανής μνήμης για τη μακραίωνη ελληνική παρουσία στην Αίγυπτο.

Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αλεξάνδρειας για τις Μεσογειακές Χώρες, τιμήθηκε πρόσφατα η ελληνικής καταγωγής ηθοποιός Λάιλα Έλγουι, παρουσία του Έλληνα Πρέσβη στο Κάιρο, Νικόλαου Παπαγεωργίου, γεγονός που υπογράμμισε τη συνέχεια των πολιτιστικών δεσμών.

Ο Πρέσβης επεσήμανε ότι η αιγυπτιακή-ελληνική συνεργασία αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας, εκτεινόμενη σε όλους τους τομείς — από την πολιτική και την οικονομία έως τον πολιτισμό, την εκπαίδευση και την ενέργεια. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη ενιαίου οράματος για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή και η βιώσιμη ανάπτυξη στη Μεσόγειο.

Η ελληνική κοινότητα της Αλεξάνδρειας: Ζωντανή κληρονομιά

Ο Δημήτρης Κάβουρας, Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, τόνισε ότι οι σχέσεις των δύο πόλεων δεν περιορίζονται στο παρελθόν, αλλά αποτελούν πλατφόρμα οικοδόμησης του μέλλοντος.

Η ελληνική κοινότητα υπήρξε αναπόσπαστο μέρος του αιγυπτιακού κοινωνικού ιστού, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της βιομηχανίας, του εμπορίου, της εκπαίδευσης και των τεχνών. Παράλληλα, ίδρυσε σημαντικά φιλανθρωπικά, εκπαιδευτικά και πολιτιστικά ιδρύματα, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην πόλη.

Η συμβολή της αποτυπώνεται ακόμα και σήμερα στην αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της Αλεξάνδρειας, στις τέχνες και στην άυλη πολιτιστική της κληρονομιά, που συνεχίζουν να μαρτυρούν το βάθος των δεσμών μεταξύ των δύο λαών.

Μια πόλη σύμβολο του μεσογειακού διαλόγου

Η Αίγυπτος παραμένει έδαφος ειρήνης και συνύπαρξης, αγκαλιάζοντας τις ξένες κοινότητες σε πνεύμα ελευθερίας και ανοιχτότητας. Η Αλεξάνδρεια, γενέτειρα του Καβάφη, του Ευγένιου Τζεντίλη, του Μαχφούζ, και τόπος όπου συναντήθηκαν πολιτισμοί και ταυτότητες, αποτελεί μέχρι σήμερα σύμβολο μεσογειακής ενότητας και δημιουργικού διαλόγου.

Η σχέση Αθήνας και Αλεξάνδρειας ανανεώνεται σήμερα δυναμικά, ξεπερνώντας τα γεωγραφικά όρια για να αγκαλιάσει τη σκέψη, τη δημιουργικότητα και τη συνεργασία. Μέσα από κοινές πρωτοβουλίες στους τομείς της πολιτιστικής κληρονομιάς, της εκπαίδευσης, της έρευνας και του τουρισμού, οι δύο πόλεις συμβάλλουν ενεργά στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και ειρηνικού μεσογειακού μέλλοντος.

7—12 Ιουλίου 2025
Το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη 2025 θα πραγματοποιηθεί στο κέντρο της Αθήνας από τις 7 έως τις 12 Ιουλίου. Η ετήσια ακαδημαϊκή πρωτοβουλία του Αρχείου Καβάφη και του Ιδρύματος Ωνάση, που εστιάζει στον Κ. Π. Καβάφη, το έργο και το αρχείο του, θα επικεντρωθεί στη σχέση του καβαφικού έργου με την Αίγυπτο.

Προθεσμία Υποβολής Αιτήσεων: 27.12.2024
Το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη είναι μια ετήσια ακαδημαϊκή πρωτοβουλία του Αρχείου Καβάφη και του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία εστιάζει στον Καβάφη, το έργο και το αρχείο του και επιδιώκει να διερευνήσει τη διεθνή απήχηση και σημασία της καβαφικής ποίησης μέσα από καινούριες πολιτισμικές και ακαδημαϊκές οπτικές.
Από την καθιέρωσή του, το 2017, το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη αποσκοπεί να εμπλουτίσει και να ενισχύσει τις γνώσεις των συμμετεχόντων και συμμετεχουσών γύρω από την καβαφική ποίηση και να ενθαρρύνει μελλοντικές ερευνητικές συνεργασίες ανάμεσα σε μελετητές από διάφορους επιστημονικούς κλάδους και μεθοδολογικές αφετηρίες, που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία της σταδιοδρομίας τους. Οι θεματικές που διερευνήθηκαν στα προηγούμενα Θερινά Σχολεία ήταν: «Ο Καβάφης στον κόσμο», «Καβάφης και Αρχαιότητα», «Οι προσ/ανατολισμοί του Καβάφη», «Η διαμεσολάβηση του Καβάφη», «Ο Καβάφης μέσα από τις επιστήμες και τις τέχνες» και «Καβάφης, Θέατρο και Επιτελεστικότητα». Η θεματική του Θερινού Σχολείου 2025 θα είναι «Ο Καβάφης και η Αίγυπτος».
Το Θερινό Σχολείο 2025 προσκαλεί τους ενδιαφερόμενους και τις ενδιαφερόμενες να καταθέσουν συγκριτικές, διεπιστημονικές προτάσεις τόσο για την ποιητική και την πολιτισμική διαχείριση του Καβάφη σε σχέση με την Αίγυπτο όσο και για ευρύτερες διαπολιτισμικές, και όχι μόνον, ελληνοαιγυπτιακές αλληλεπιδράσεις μέσα και πέρα από το έργο του. Όπως μαρτυρούν τα ποιητικά και τα πεζά του κείμενα, ο Καβάφης δεν έζησε απλώς το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αίγυπτο, τη γενέτειρά του χώρα όπου και πέθανε, αλλά ήταν επίσης, μεταξύ άλλων, από την Αίγυπτο – ένας Αιγυπτιώτης, η ταυτότητα και τα κείμενα του οποίου ανοίγουν ένα παράθυρο στην πολυπλοκότητα των ελληνοαιγυπτιακών συγκλίσεων και αποκλίσεων, καθώς και στις κοσμοπολίτικες και διεθνιστικές μεσογειακές πολιτισμικές κληρονομιές. Στο πλαίσιο αυτό, καλούμε τους ενδιαφερόμενους και τις ενδιαφερόμενες να υποβάλουν προτάσεις που ασχολούνται με τη σχέση σύγχρονων Αιγύπτιων ποιητών με τον Καβάφη· με την πρόσληψή του στην ποίηση, την πεζογραφία, τον κινηματογράφο και τις πλαστικές τέχνες του αραβικού κόσμου· με τις αραβικές μεταφράσεις των κειμένων του· με συγκριτικές μελέτες της διακειμενικής και διαμεσικής απήχησης αιγυπτιακών/αραβικών στοιχείων σε κείμενα που δημοσίευσαν σύγχρονοί του Έλληνες, Αιγυπτιώτες και Ευρωπαίοι· με την ομηρική μυθολογία στην ποίηση του Καβάφη σε σχέση με την εκ νέου νοηματοδότηση των αρχαιοελληνικών μύθων στην αιγυπτιακή/συρολιβανέζικη γραμματεία, που επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τη Nahda, δηλαδή την αραβική αφύπνιση/αναγέννηση.
Ενδεικτικά ερωτήματα προς συζήτηση είναι τα εξής: Με ποιους τρόπους έχουν υιοθετηθεί διαφορετικά κάθε φορά οι καβαφικές αιγυπτιώτικες τροπικότητες σε ξεχωριστές λογοτεχνικές παραδόσεις; Ποιες καινούριες γνώσεις για τη μετάφραση και τη διασκευή αποκομίζουμε από τη διαγλωσσική και διαμεσική παρακαταθήκη του Καβάφη στον αραβικό κόσμο σε σύγκριση με άλλους πολιτισμούς; Πώς τροποποίησε η πρόσληψη του ελληνισμού από τον Ρομαντισμό τα κλασικά αρχαιοελληνικά και ελληνιστικά ιδεώδη εντός του αποικιακού πλαισίου της Αιγύπτου και πώς επηρέασε αυτό την περίπλοκη δυναμική της υποδοχής του Καβάφη στην Αίγυπτο; Με αφετηρία τον κόσμο του Καβάφη, ποιες συνάφειες μεταξύ Ελλήνων και Αιγυπτίων θα μπορούσαμε να διακρίνουμε, σε ό,τι αφορά τις οθωμανικές καταβολές και τον ιμπεριαλισμό; Τι είδους παραλληλισμοί και αντιθέσεις υπάρχουν μεταξύ νεο-ελληνισμού και νεο-φαραωνισμού, ιδίως απέναντι στον ευρωκεντρισμό; Τι εύρος θέσεων για τον οριενταλισμό θα μπορούσε κανείς να διακρίνει εντός της ελληνικής κοινότητας της Αιγύπτου, και ιδίως της Αλεξάνδρειας, εστιάζοντας στην εμπλοκή της στην αποικιακή οικονομία της χώρας; Πώς προωθήθηκαν οι πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ της Ευρώπης και αραβικού κόσμου, και ιδίως πώς ενισχύθηκαν οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, μέσα από τους λογοτεχνικούς κύκλους, τις φιλεκπαιδευτικές εταιρείες, τον εκδοτικό χώρο και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα; Πώς διαβάζουμε το έργο του Καβάφη σε σχέση με τους κυρίαρχους λόγους του μεσογειανισμού και με ποιον τρόπο το έργο του χρησιμεύει ως εφαλτήριο για τη διερεύνηση των αντιλήψεων περί μουσειολογίας και πολιτιστικής κληρονομιάς στη Μεσόγειο;

Το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη 2025 θα διευθύνεται από τη Hala Halim (New York University) και τη Μάρθα Βασιλειάδη (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) και θα πραγματοποιηθεί στο κέντρο της Αθήνας. Μεταξύ των προσκεκλημένων εισηγητών/εισηγητριών που θα διδάξουν στα σεμινάρια και θα ανατροφοδοτήσουν σε ρόλο μέντορα τις παρουσιάσεις των συμμετεχόντων και συμμετεχουσών, είναι ο Stefano Giannini (Πανεπιστήμιο Syracuse), o Sabry Hafez (School of Oriental and African Studies, Λονδίνο), η Monica Hanna (Arab Academy for Science, Technology, and Maritime Transport), η Εμμανουέλα Κάντζια (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), ο Γιάννης Παπαθεοδώρου (Πανεπιστήμιο Πατρών), η Ιουλία Πιπινιά (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) και ο Abdelrehim Youssef (ποιητής και μεταφραστής λογοτεχνίας).
Στο Θερινό Σχολείο του 2025 θα συμμετάσχουν δώδεκα άτομα, με πρωινές και απογευματινές συναντήσεις για διάστημα έξι ημερών (7-12 Ιουλίου). Μετά τα σεμινάρια από τους προσκεκλημένους εισηγητές, θα ακολουθούν σύντομες ερευνητικές παρουσιάσεις από τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες. Όλοι οι συμμετέχοντες στα σεμινάρια είναι απαραίτητο να παρακολουθούν κάθε συνάντηση και να συμμετέχουν ενεργά σε δημιουργικές συζητήσεις με τους άλλους συμμετέχοντες, τους υπεύθυνους των εργαστηρίων και τους προσκεκλημένους εισηγητές. Ο συγκεκριμένος σχεδιασμός ενθαρρύνει τις ουσιαστικές και γόνιμες ανταλλαγές καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας του Θερινού Σχολείου αλλά και πέραν αυτής.
Στη διάρκεια της εβδομάδας θα προγραμματιστούν πρόσθετες εκδηλώσεις, όπως επισκέψεις πολιτιστικού χαρακτήρα και ειδικές παρουσιάσεις. Στο πρόγραμμα του Θερινού Σχολείου 2025 περιλαμβάνονται δύο performance-lectures αφιερωμένες στη συγγραφέα και καλλιτέχνιδα Valentine de Saint-Point και στην ποιήτρια και φεμινίστρια Doria Shafik, οι οποίες βασίζονται σε αρχειακή έρευνα στην Ελλάδα και την Αίγυπτο. Τις performance-lectures θα παρουσιάσουν οι Rawya Sadek (εικαστικός, συγγραφέας και μεταφράστρια) και Μαρία Σιδέρη (καλλιτέχνις και ερευνήτρια).
Γλώσσα εργασίας του Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάφη θα είναι η αγγλική. Η γνώση της νέας ελληνικής δεν αποτελεί προαπαιτούμενο. Εντούτοις, οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες θα πρέπει να είναι επαρκώς εξοικειωμένοι και εξοικειωμένες με το έργο του Κ. Π. Καβάφη. Το φετινό Θερινό Σχολείο Καβάφη είναι κατάλληλο για συμμετέχοντες/συμμετέχουσες από ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών πεδίων, ανάμεσα στα οποία είναι και τα εξής: Νεοελληνικές Σπουδές, Συγκριτική Λογοτεχνία, Ιστορία, Αιγυπτιολογία, Κλασικές Σπουδές, Ιστορία Τέχνης, Σπουδές Τυπογραφίας, Σπουδές Κινηματογράφου, Μεταφραστικές Σπουδές και Θεωρία της Πρόσληψης.

Επιπλέον πληροφορίες
Χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος Ωνάση και του Αρχείου Καβάφη, το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη θα είναι σε θέση να καλύψει όλες τις δαπάνες για τα δίδακτρα, τη διαμονή και τη διατροφή των συμμετεχόντων και συμμετεχουσών. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία οικονομική απαίτηση από αυτούς. Οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες μπορούν επίσης να υποβάλουν αίτηση επιχορήγησης για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους της δαπάνης μετακίνησής τους στην Αθήνα.
Υποψήφιοι διδάκτορες, μεταδιδακτορικοί ερευνητές και νέοι επιστήμονες που εργάζονται σε συναφείς τομείς καλούνται να υποβάλουν αίτηση συμμετοχής στο Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη 2025. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορεί επίσης να γίνουν δεκτοί ένας ή δύο μεταπτυχιακοί φοιτητές, βάσει της ακαδημαϊκής τους προετοιμασίας και του ειδικού τους ενδιαφέροντος για το αντικείμενο του Θερινού Σχολείου.
Οι υποψήφιοι καλούνται να υποβάλουν:
α) μια επιστολή που να περιέχει σύντομη επισκόπηση της τρέχουσας έρευνάς τους και του κινήτρου συμμετοχής τους στο Διεθνές Θερινό Σχολείο (έως 500 λέξεις),
β) μια περιγραφή του συγκεκριμένου θέματος (περίληψη) που επιθυμούν να αναπτύξουν κατά τη διάρκεια του Διεθνούς Θερινού Σχολείου, σε μια 20λεπτη παρουσίαση (έως 500 λέξεις),
γ) αναλυτικό βιογραφικό σημείωμα και
δ) τα στοιχεία επικοινωνίας κάποιου προσώπου που θα μπορούσε να αποστείλει συστατική επιστολή υποστήριξης της αίτησής τους.
Όλα τα έγγραφα πρέπει να υποβληθούν στα αγγλικά.
Οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες ενδέχεται να φωτογραφηθούν ή/και να ηχογραφηθούν και αποσπάσματα των παρουσιάσεων ή/και των συζητήσεών τους ενδέχεται να δημοσιοποιηθούν.

Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη είναι η 27η Δεκεμβρίου 2024.
Οι επιτυχόντες/επιτυχούσες υποψήφιοι/ες θα ενημερωθούν έως τα τέλη Ιανουαρίου 2025 και θα κληθούν να υποβάλουν ένα προσχέδιο 3.000 λέξεων της παρουσίασής τους έως τις 2 Μαΐου 2025.
Η μη έγκαιρη υποβολή αυτού του προσχεδίου σημαίνει απώλεια της θέσης στο Θερινό Σχολείο.
Οι υποψήφιοι που επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση πρέπει να δημιουργήσουν προσωπικό λογαριασμό στο Onassis Directory μέσω του παρακάτω συνδέσμου και μπορούν να συμπληρώνουν την αίτηση και να ανεβάζουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά σταδιακά μέχρι τη λήξη της προθεσμίας υποβολής.
Open Call: Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη 2025. Κάντε την αίτησή σας εδώ.
https://myaccount.onassis.org/login

Μπορείτε να απευθύνεστε για τυχόν απορίες και διευκρινίσεις στη διεύθυνση [email protected].

(ekalexandria.org)

Το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη είναι μια ετήσια πρωτοβουλία του Αρχείου Καβάφη και του Ιδρύματος Ωνάση, ένα ακαδημαϊκό θερινό σχολείο που εστιάζει στον Κ. Π. Καβάφη, στο αρχείο και το έργο του και επιδιώκει να διερευνήσει τη διεθνή απήχηση και τη σημασία της καβαφικής ποίησης μέσα από καινούριες πολιτισμικές και ακαδημαϊκές οπτικές.
Επιστρέφοντας για πέμπτη χρονιά, το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη 2024, «Καβάφης, Θέατρο και Επιτελεστικότητα» θα προσεγγίσει το λογοτεχνικό έργο, την ευρεία απήχηση του Κ. Π. Καβάφη και το ψηφιακό αρχείο του ποιητή μέσα από ένα φάσμα διαφορετικών τεχνών, γνωστικών αντικειμένων και ερευνητικών πεδίων, μεταξύ αυτών και τα εξής: Νεοελληνικές Σπουδές, Συγκριτική Φιλολογία, Δημιουργική Γραφή, Παγκόσμια Λογοτεχνία, Ιστορία, Μουσικές Σπουδές, Σπουδές Κινηματογράφου, Ιστορία Τέχνης, Εκπαίδευση/Παιδαγωγικά και Θεατρικές Σπουδές/ Σπουδές Παραστατικών Τεχνών.
Η θεματική του Θερινού Σχολείου 2024 θα είναι «Καβάφης, Θέατρο και Επιτελεστικότητα», εστιάζοντας στη θεατρικότητα, τη σκηνοθετική δυναμική του έργου του Αλεξανδρινού ποιητή καθώς και την έννοια της επιτελεστικότητας. Επιμελήτριες του Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάφη 2024 είναι η Gonda Van Steen (King’s College London) και η Μαρία Μπολέτση (Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ / Πανεπιστήμιο του Λέιντεν) και το σχολείο θα λάβει χώρα στο κέντρο της Αθήνας, από την 1η έως τις 6 Ιουλίου 2024.
Υποψήφιοι διδάκτορες, μεταδιδακτορικοί ερευνητές και μελετητές στην αρχή της σταδιοδρομίας τους που ενδιαφέρονται για το έργο του Κ. Π. Καβάφη ενθαρρύνονται να υποβάλλουν αίτηση συμμετοχής.
Η γλώσσα εργασίας του σχολείου είναι τα Αγγλικά. Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων είναι στις 20 Δεκεμβρίου 2023.

Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε το ανοικτό κάλεσμα του σχολείου, εδώ: Open Call | International Cavafy Summer School 2024 “Cavafy, Theater, And Performativity” – July 1 – 6, 2024 | Onassis Foundation.

(ekalexandria.org)

«Πήγα στην Αθήνα -σαν σε μια Μέκκα- αποφάσισα να μου αρέσει και κράτησα τον λόγο μου. Δεν με κινητοποίησε ο πατριωτισμός, απλά με οδήγησε το συναίσθημα και η πλάνη», έγραφε τo 1902 ο Κ.Π. Καβάφης. 121 χρόνια μετά απόκτησε το δικό του σπίτι στην Αθήνα, ανοιχτό στο διεθνές κοινό.

Πώς να περιγράψεις έναν χώρο όταν τα συναισθήματα -ίσως και οι πλάνες- είναι τελικά αυτές που κυριαρχούν επί της επίσημης ορολογίας; Ο λόγος για το Αρχείο Καβάφη, που στεγάστηκε από το Ίδρυμα Ωνάση στην οδό Φρυνίχου 16 και ανοίγει για το κοινό. Δεν είναι μουσείο, δεν είναι έκθεση, δεν είναι βιβλιοθήκη-αρχείο, δεν είναι χώρος μνημόσυνου, κλινικής θεώρησης.

Mε τα προσωπικά αντικείμενα, τα πραγματικά αντικείμενα ανάμεσα στα οποία ζούσε ο Καβάφης να βρίσκονται στον χώρο, κάτω από τον υπαινικτικό φωτισμό του Ελευθερίας Ντεκώ που μοιάζει να υπογραμμίζει την χρήση τους και κυρίως την προσωπικότητα ιδιοκτήτη, η εμπειρία είναι μυστηριακή, μεταβατική.

Μετάβαση στη ζωή και τη δημιουργία του Καβάφη, στο σύμπαν «του άχρονου ποιητή» όπως τον χαρακτηρίζει ο Αντώνης Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση και ο άνθρωπος  που έκανε μέρος της αποστολής του Ιδρύματος την επανένωση του κόσμου του Καβάφη και την γόνιμη συνεύρεσή του με τη νέα γενιά πολιτών, αναγνωστών και δημιουργών. «Και δεν το έκανε αυτό μόνο ως Αλεξανδρινός και ο ίδιος», παρατηρεί η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος. 

Το αρχείο Καβάφη πέρασε στα χέρια του Ιδρύματος Ωνάση το 2012 και μέσα στην τελευταία δεκαετία χαρτογραφήθηκε, ψηφιοποιήθηκε, εμπλουτίστηκε. Παράλληλα αγοράστηκε το κτίριο της Φρυνίχου 16 όπου στεγάζεται πλέον ανοιχτό στο κοινό, έγιναν ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ ταυτόχρονα προχωρούν οι εργασίες για την αποκατάσταση και λειτουργία της οικίας Καβάφη στην οδό Λέψιους 10 στην Αλεξάνδρεια. «Πρώτη φορά το επισκέφτηκα το 1996», λέει ο Αντώνης Παπαδημητρίου που φυσικά στα χρόνια που έζησε στην Αλεξάνδρεια είχε μέσα στο σπίτι του διαρκώς αναφορές  για τον ποιητή από τους γονείς του Στέλιο και Αλεξάνδρα και τους φίλους τους. «Ομολογώ, δεν μου άρεσε το σπίτι», λέει. Κοίταξε όμως έξω από το παράθυρο απ’ όπου κοιτούσε τον κόσμο ο ποιητής. Η θέα είναι σχεδόν η ίδια. Βλέπεις ότι έβλεπε. Οι εργασίες ξεκίνησαν, προχώρησαν παρά τις δυσκολίες, «σε κάποιες φάσεις θα τις χαρακτήριζα πειρατικές» λέει,  έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί και το σπίτι αναμένεται να ανοίξει για το κοινό από την άνοιξη.

Γιατί όμως τα αυθεντικά αντικείμενα, τα έπιπλα, η συλλογή βιβλίων του, εδρεύουν στην Αθήνα; Η απόφαση ήταν συνειδητή να μείνουν στην Αθήνα για να έχουν μεγαλύτερη διάδραση με το κοινό, προσβασιμότητα, αλλά και να εξασφαλισθεί η ασφάλειά τους. Άλλωστε τα προσωπικά αντικείμενα ανήκουν όλα στο Ίδρυμα Ωνάση. Το μόνο πιστό αντίγραφο είναι τα γυαλιά του Καβάφη, αφού τα αυθεντικά του συγκεκριμένου μοντέλου που παρουσιάζεται στην έκθεση ανήκουν στην Συλλογή Χαριτάτου.

Το πώς έφτασαν ως τη Φρυνίχου τα αυθεντικά αντικείμενα και έπιπλα, είναι μια από τις δεκάδες παράλληλες ιστορίες, τις συμπτώσεις που περιγράφουν αυτά τα σχεδόν 12 χρόνια ενασχόλησης του Ιδρύματος με το σύμπαν του Καβάφη. Αν αρχίσεις να ψάχνεις, θα βρεις αμέτρητες -κάποιες θα έρθουν να σε συναντήσουν μόνες τους. Π.χ. για κάποια χρόνια η οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια λειτουργούσε ως Πανσιόν Αμίρ. Για μία χρονική περίοδο ο δεύτερος όροφος του κτιρίου της Φρυνίχου λειτουργούσε ως hostel. Σε  παρακινεί ο Καβάφης να σκέφτεσαι έτσι, συνωμοτικά, διαπερνώντας τον χρόνο. Όχι μόνο με τα ποιήματα, τα γραπτά του, αλλά και με τις πιο μικρές λεπτομέρειες όσων τον περιέβαλλαν.

Μια βραδιά, σε μια από τις εκδηλώσεις του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών στην Αθήνα (φέτος συμπληρώνει τα 90 του χρόνια), ένας από τους μόνιμους συνδαιτημόνες και ερασιτέχνης φωτογράφος των εκδηλώσεων, ονόματι Τρεχαντζάκης, προσέγγισε τον Αντώνη Παπαδημητρίου και τον ενημέρωσε ότι είχε στην κατοχή του έπιπλα και αντικείμενα του Καβάφη, από το σπίτι του στον οδό Λέψιους. Όπως αποκαλύφθηκε τα είχε κληρονομήσει από τη θεία του, την σύζυγο του μοναδικού κληρονόμου του Καβάφη Αλέκου Σεγκόπουλου. Ο Σεγκόπουλος είχε παντρευτεί δυο φορές, την Ρίκα και την Κυβέλη.

Έτσι τα έπιπλα -δεκάδες κομόδες, μία απίστευτη συλλογή πορσελάνινων βάζων και πιάτων σινοϊαπωνικής προέλευσης, το γραφείο, το τούρκικο χαλί, η περίφημη πράσινη πολυθρόνα, οι πίπες, οι φωτογραφίες της μητέρας του Χαρίκλειας, πέρασαν στην ιδιοκτησία του Ιδρύματος. Μελετήθηκαν, αποκαταστάθηκαν και βρίσκονται στην οδό Φρυνίχου. Μπαίνοντας στον χώρο αφού περάσεις από την βελούδινη θεατρική κουρτίνα της εισόδου δεξιά βλέπεις την πολυθρόνα του ποιητή. Πράσινη στο χρώμα του σμαραγδιού, το χρώμα που χρησιμοποίησαν οι αρχιτέκτονες Εύα Μανιδάκη και Θανάσης Δεμίρης (flux-office) στον χώρο, προσθέτοντας βάθος στη βιωματική εμπειρία.

Πόσο μικροκαμωμένος ήταν ο Καβάφης, αναρωτιέσαι καθώς βλέπεις την πολυθρόνα. Πόσο μάλλον αμφίβολη αισθητική είχε ο Καβάφης αναλογίζεσαι βλέποντας τα χρυσοποίκιλτα πορσελάνινα αντικείμενα στην βιτρίνα ακριβώς δίπλα. Πόσο πολύ κάπνιζε σκέφτεσαι όταν βλέπεις τις πίπες του, τα τούρκικα τσιγάρα Ίρμα που αγόραζε -μεταξύ άλλων- και θυμάσαι βέβαια ότι προσβλήθηκε από καρκίνο του φάρυγγα και έχασε τη φωνή του.

Πώς να μη συγκινηθείς κοιτάζοντας τα ίχνη του; Τις συνήθειες και τα πάθη του. Το 1920 άρχισε να έχεις τις πρώτες ενοχλήσεις. «Αυτό ήταν που τον έκανε να κόβει τα τσιγάρα στη μέση, να σωπαίνει όλο και περισσότερο στις συναναστροφές να καταλαμβάνεται από μια ελαφριά μελαγχολία», έγραφε ο φίλος του Στρατής Τσίρκας. Παραδίπλα η νεκρική του μάσκα, τα μάτια κλειστά, το στόμα προ πολλού κλειστό, χωρίς φωνή.

Είναι ωραίο να βρίσκεις τις γραμμές, τις συνδέσεις, τους διαλόγους μέσα στον χώρο, αυτή τη μήτρα βελούδου, ποίησης και αέναης γονιμοποίησης που έφτιαξαν η Εύα Μανιδάκη και ο Θανάσης Δεμίρης. Πάνω σε αυτή την δεύτερη επιδερμίδα που έφτιαξαν, όπως λένε, μέσα στο κτίριο της Φρυνίχου. Τα τσιγάρα και τα σύνεργα καπνού στον πρώτο χώρο με τα αντικείμενα του ποιητή. Η ασθένεια, τα σημειώματα νοσοκομείου που χρησιμοποιούσε όταν έχασε τη φωνή του μετά την τραχειοστομία στον δεύτερο χώρο με τον τίτλο «Η Αθήνα του Καβάφη». Σκύβουμε και διαβάζουμε στο ένα. «Ότι πει ο Αλέκος μου». Διπλά υπογραμμισμένο το «Αλέκος μου».

Ο Αλέκος Σεγκόπουλος. Ο μοναδικός του κληρονόμος. Κάποιοι λένε ότι ίσως ήταν και ο τελευταίος εραστής του. Σε άλλο σημείωμα, γραμμένο σε επιστολόχαρτο του ξενοδοχείου Cosmpolite στην Ομόνοια, γράφει «επιτέλους θα επανέλθει η φωνή, αλλά μπορεί να αργήσει». Παρακεί, τηλεγράφημα που έστειλε ο Αντώνης Μπενάκης, στον Αλέκο Σεγκόπουλο στις 29 Απριλίου 1933. Η ημέρα που πέθανε ο Καβάφης. Ο Μπενάκης εκφράζει τα συλλυπητήριά του.

Δεν έχουν όρια οι διαδρομές μέσα στον χώρο της Φρυνίχου. Καταλήγουμε στο αναγνωστήριο και μπαίνοντας στον χώρο νιώθω ότι βρίσκομαι πάνω σε μια θεατρική σκηνή. Σαν να πέφτει το φως τώρα επάνω μου, με όλη την εμπειρία της διαδρομής στον πολύτιμο κόσμο του Καβάφη.

Τριγύρω στους τοίχους πορτρέτα του Καβάφη που δημιούργησαν καλλιτέχνες μετά τον θάνατό του, και απεικονίσεις της Αλεξάνδρειας από την εποχή που έζησε εκεί ο Καβάφης. Όλα ανήκουν στην προσωπική συλλογή του Αντώνη Παπαδημητρίου, ακόμα και το γνωστό έργο του Νίκου Εγγονόπουλου που έως πρόσφατα βρισκόταν στον γραφείο του προέδρου στο Ίδρυμα.

Τι κοιτούσε ο Καβάφρης, αλλά και πώς σε κοιτάζει καθώς κάθεσαι να μελετήσεις στο αναγνωστήριο της Φρυνίχου    Ο χώρος της έκθεσης για τη σχέση του Καβάφη με την Αθήνα θα εμπλουτίζεται διαρκώς, τα έργα στο αναγνωστήριο περιοδικά θα αλλάζουν. Η εμπειρία δεν θα διαταράσσεται αλλά θα βαθαίνει. Παράλληλα, δράσεις θα συνεχίσουν να οργανώνονται με αφετηρία το αρχείο, από το Onassis Culture.

Στο βάθος, μια πόρτα μένει ερμητικά κλειστή. Εκεί είναι το αρχειοστάσιο που δεν θα ανοίγει για το κοινό. Παγωμένος χώρος, χειρόγραφα και βιβλία τυλιγμένα σε λεπτά λευκά χαρτιά. «Όλα τα χειρόγραφα και τα βιβλία του όπως ήταν. Χαρτί αιγυπτιακό, τραυματισμένο από τον χρόνο» λέει ο Αντώνης Παπαδημητρίου.

Στο μέλλον θα έχουμε πρόσβαση και σε κάποια από τα 966 βιβλία της προσωπικής βιβλιοθήκης του ποιητή, εξηγεί η Μαριάννα Χριστοφή, ψυχή της παράδοσης του Αρχείου στη νέα εποχή και project development manager του Onassis Education. Eξηγεί ότι μεγάλο ενδιαφέρον έχουν οι σημειώσεις του στο περιθώριο των σελίδων: είναι σαν μια ακόμα χαραμάδα για να κοιτάξουμε ακόμα πιο βαθιά μέσα στον κόσμο του. Μεταξύ των βιβλίων και τα λεγόμενα «άκοπα». Δεν τα διάβασε ποτέ. Ακόμα και αυτά που του δώρισαν και έχουν μέσα αφιερώσεις. Σαν αυτό που του έστειλε ο Σεφέρης με θερμή αφιέρωση. Του έστειλε την Στέρνα. Είχε κόψει μόλις το πρώτο δισέλιδο ο Καβάφης. Το υπόλοιπο έμεινε αδιάβαστο. Στη Φρυνίχου, ο Κ.Π. Καβάφης θα συνεχίσει να μας αποκαλύπτεται, να συγκινεί, να εκπλήσσει και που και που να μας ρίχνει ριπές σαρκαστικού χιούμορ. Αλεξανδρινός, Φαναριώτης, σύγχρονος, άχρονος, πολιτικός, ιστορικός, ηδονικός.

(ekalexandria.org)

To παλιό εργοστάσιο ξυλείας, ένα από τα ελάχιστα βιομηχανικά κτίρια του Ουίλιαμσμπεργκ που έχουν απομείνει στο Μπρούκλιν από τη δεκαετία 1930, ξεχωρίζει αυτό το βροχερό απόγευμα χάρη στη μεγάλη υπαίθρια τοιχογραφία που καλύπτει το εξωτερικό περίβλημα. Ο καταξιωμένος εικαστικός και ακτιβιστής Νικ Κέιβ μαζί με τον Μπομπ Φάουστ, δουλεύοντας με έντονο χρώμα στην αισθητική των γκράφιτι –σήμα και σύμβολο της μητρόπολης που γέννησε το ορμητικό κίνημα του χιπ-χοπ–, απλώνουν τη σύνθεσή τους στις δύο όψεις της πρώην National Sawdust Company.

Οι δημοσιογράφοι, Έλληνες και ξένοι, οι συντελεστές της δράσης κι ένα κομψό πλήθος φιλότεχνων Νεοϋορκέζων γεμίζουμε το ισόγειο του κτιρίου, του μη κερδοσκοπικού οργανισμού για την προώθηση της σύγχρονης μουσικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας που στεγάζεται εδώ. Η βροχή μάς κλείνει μέσα, κι έτσι η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, η συνθέτρια Πάολα Πρεστίνι, καλλιτεχνική διευθύντρια του National Sawdust, και οι δύο καλλιτέχνες μάς καλωσορίζουν όρθιοι στα σκαλιά που οδηγούν στον δεύτερο όροφο του κτιρίου. Από εδώ ξεκινάει επίσημα το πλούσιο διαθεματικό πρόγραμμα του φεστιβάλ που είναι εμπνευσμένο από τον ποιητή Κ.Π. Καβάφη, σε επιμέλεια της Πάολα Πρεστίνι υπό την δημιουργική καθοδήγηση της Αφροδίτης Παναγιωτάκου.

Η Λόρι Αντερσον ερμηνεύει τη σύνθεσή της «Waiting for the Barbarians» ολοκληρώνοντας την ομώνυμη συναυλία στην εκκλησία του Αγίου Θωμά. Φωτ. BEOWULF SHEEHAN

Χάρη στο Ιδρυμα Ωνάση ο Αλεξανδρινός ποιητής έρχεται στη Νέα Υόρκη ακριβώς 160 χρόνια μετά τη γέννησή του. Η αύρα του κοσμοπολιτισμού της εποχής και της πόλης του, η ευρύτητα του πνεύματός του, η διαχρονικότητα της ποίησής του ταιριάζουν στο εδώ και τώρα της μεγάλης μητρόπολης. «Βλέποντας συγκεντρωμένους τόσο διαφορετικούς ανθρώπους από όλα τα μέρη του κόσμου, τόσες διαφορετικές κουλτούρες που ενώνονται κάτω από τη στέγη του φεστιβάλ, αισθάνομαι ότι ο ποιητής βρίσκεται ανάμεσά μας. Μια σύνθετη προσωπικότητα σαν τον Καβάφη, ένας σύγχρονος πολίτης αρχαίων πόλεων συστήνεται σε ανθρώπους που δεν τον γνώριζαν έως τώρα ενώ βρίσκονταν, χωρίς να το ξέρουν, ήδη τόσο κοντά στην πνευματική του κληρονομιά», σχολιάζει η κ. Παναγιωτάκου.

Ο τίτλος της διοργάνωσης είναι «Archive of Desire» και διήρκεσε από τις 28 Απριλίου έως τις 6 Μαΐου. Το φεστιβάλ συνδέεται άμεσα με το Αρχείο Καβάφη, το οποίο διαχειρίζεται το Ιδρυμα Ωνάση από το 2012, γεγονός που εξασφάλισε την παραμονή του στην Ελλάδα.

Το δημοσιογραφικό ταξίδι στη Νέα Υόρκη ξεκίνησε από τη λεωφόρο Αμαλίας 56, όπου στεγάζεται η Ωνάσειος Βιβλιοθήκη. Εκεί μας υποδέχθηκαν λίγες ημέρες πριν από την αναχώρηση και μας ξενάγησαν στο σπάνιο για την πληρότητά του λογοτεχνικό και προσωπικό αρχείο, που συστηματικά τηρούσε ο ποιητής.

Το Αρχείο Καβάφη περιέχει περισσότερα από 2.000 τεκμήρια, έχει ψηφιοποιηθεί και μπορεί κανείς να το βρει διαδικτυακά με ελεύθερη πρόσβαση (//cavafy.onassis.org). Σε αυτήν την ξενάγηση, μεταξύ άλλων, συνάντησα για πρώτη φορά το χειρόγραφο ημερολόγιο –ένα εύθρυπτο χαρτώο τεκμήριο– που κρατούσε ο νεαρός Καβάφης όταν εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη. Το ονόμαζε με νεανική ζέση «Constantinopoliad, an Epic». Στη Νέα Υόρκη συναντιέμαι ξανά με την «Κωνσταντινοπολιάδα». Μια ευτυχής συγκυρία, μια συγκινητική περφόρμανς στο National Sawdust από την καλλιτέχνιδα Σίστερ Σιλβέστερ γοητεύει το κοινό. Καθώς ξεφυλλίζουμε το χειροποίητο βιβλίο ακούγοντας την ίδια να το διαβάζει κάτω από το ζεστό φως μικρών αμπαζούρ, με ζωντανή μουσική επένδυση από την Ελ Σαζλί, ξεκινάμε το ταξίδι στον χρόνο με τους καλύτερους οιωνούς.

Η ποιήτρια Ρόμπιν Κόστε Λιούις στην περφόρμανς «Archive of desire» στο National Sawdust.

To χειροποίητο βιβλίο στην παράσταση «Constantinopoliad» της Σίστερ Σιλβέστερ και της Ελ Σαζλί. 

Στιγμιότυπο από την ταινία «Αλεξάνδρεια» σε σκηνοθεσία Εύης Καλογηροπούλου, στο πλαίσιο του Visual Cavafy

Οι επόμενες ημέρες κυλούν με δράσεις που απλώνονταν σε όλη την πόλη. Από τους καβαφικούς στίχους στα φαρδιά πεζοδρόμια φθάνουμε στο ONX Studio του Ιδρύματος Ωνάση, το οποίο στεγάζεται στο Olympic Tower στην καρδιά του Μανχάταν, όπου οι ψηφιακές τεχνολογίες μάς εκτοξεύουν στο μέλλον πειραματιζόμενες με τα υλικά του παρελθόντος και τα καβαφικά ποιήματα μετασχηματίζονται σε καλλιτεχνικό βίωμα.

Από το Πανεπιστήμιο Columbia βρισκόμαστε στο Μπάουερι, στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου, όπου η αισθησιακή πλευρά της ποίησής του συναντάει τη δυναμική queer κοινότητα της Νέας Υόρκης, και στο πρωτοποριακό New Museum. 

To Φεστιβάλ Καβάφη συναντάει το μετρό της Νέας Υόρκης

Σε κάθε εκδήλωση ο Καβάφης γίνεται έμπνευση για άλλους δημιουργούς, όπως η ποιήτρια Ρόμπιν Κόστε Λιούις με τον έντονο πολιτικό λόγο της και οι σκηνοθέτες (Χρήστος Σαρρής, Ελενα Παρκ, Εύη Καλογηροπούλου) που εργάστηκαν για το Visual Cavafy, διερευνώντας την κινηματογραφική διάσταση της γλώσσας του.

Η μεγάλη συναυλία «Περιμένοντας τους βαρβάρους» αποτελεί το αποκορύφωμα των φεστιβαλικών εκδηλώσεων. Στην εντυπωσιακή επισκοπική εκκλησία του Αγίου Θωμά στην 5η Λεωφόρο, οι Death of Classical διοργανώνουν μια βραδιά με αναθέσεις σε Ελληνες και ξένους καλλιτέχνες νέων μουσικών έργων ή καινούργιων ενορχηστρώσεων. Το πρόγραμμα αρχίζει με τον σταρ Ρούφους Γουεϊνράιτ που τραγουδάει σε δική του σύνθεση «Chandelier (I went)», και ολοκληρώνεται με τη Λόρι Αντερσον. Η σπουδαία καλλιτέχνις, της οποίας ο χρόνος βαθαίνει την ευαισθησία και την εξυπνάδα, ερμηνεύει τη σύνθεσή της «Waiting for the Barbarians» καταφέρνοντας όχι μόνο να τραγουδήσει Καβάφη, αλλά να τον καταλάβει και να τον κάνει αληθινά δικό της, και σύγχρονο.

Το έργο αυτού του ποιητή, που υπήρξε μπροστά από την εποχή του, το Ιδρυμα Ωνάση φιλοδοξεί να το κρατήσει για πάντα ζωντανό. Ετσι το φθινόπωρο θα ενεργοποιήσει δύο νέους χώρους. Στην Αθήνα, στην οδό Φρυνίχου 16, θα στεγαστούν το αρχείο και η βιβλιοθήκη του ποιητή, καθώς και η συλλογή με προσωπικά αντικείμενα και έργα τέχνης που αναφέρονται σε εκείνον. Στην Αλεξάνδρεια το ίδρυμα ανακαινίζει την Οικία Καβάφη. Οι δύο χώροι, σε Ελλάδα και Αίγυπτο, θα «συνομιλούν» ως προς το περιεχόμενο και τις δράσεις.

(ekalexandria.org)

 Κ. Π. Καβάφης ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη. Εκατόν εξήντα χρόνια μετά τη γέννησή του και 90 από τον θάνατό του ακτινοβολεί στην άλλη μεριά του Ατλαντικού με το φεστιβάλ «Archive of Desire» του Ιδρύματος Ωνάση που διαχειρίζεται το Αρχείο Καβάφη από το 2012.

Με την ψηφιοποίηση και την ελεύθερη πρόσβαση στο Αρχείο, με την ενεργοποίηση νέων χώρων για το έργο του σε Αθήνα και Αλεξάνδρεια, και με περαιτέρω ανάδειξη της αξίας του με καλλιτεχνικές δράσεις σε όλο τον κόσμο, ο Κ.Π. Καβάφης συνεχίζει να έχει διεθνή απήχηση που διαρκώς πολλαπλασιάζεται.

Έχει εμπνεύσει ένα ευρύ φάσμα καλλιτεχνών και λογοτεχνών, από τον David Hockney έως τον Leonard Cohen, από τον John Tavener έως τον Δημήτρη Μητρόπουλο, από τον Orhan Pamuk ώς τον J.M. Coetzee, μεταξύ άλλων.

Έχουν αφηγηθεί στίχους του από τον Sting και τον Paul McCartney έως τον Daniel Mendelson. Η Τζάκι Κένεντι Ωνάση είχε ζητήσει να διαβαστεί στην κηδεία της το αγαπημένο της ποίημα, «Ιθάκη». Ο λογοτέχνης E. M. Forster τον παρότρυνε διαρκώς να δημοσιεύσει σε ευρύτερους κύκλους το έργο του. Ο Leonard Woolf (σύζυγος της Virginia Woolf) προσπάθησε και ο ίδιος να εκδώσει το έργο του μέσω του βρετανικού οίκου του, Hogarth Press.

Οι απεικονίσεις της πολυπολιτισμικότητας, της ετερότητας, της επιθυμίας και της queer ταυτότητας στο έργο του ήταν έτη φωτός μπροστά από την εποχή του. H επιρροή του δεν θα σταματήσει να διαποτίζει όλες τις γενιές σε κάθε άκρη του κόσμου.

Το φεστιβάλ «Archive of Desire» αποσκοπεί αφενός να εορτάσει τον ποιητή με όσους είναι εξοικειωμένοι με το έργο του και, αφετέρου, να μοιραστεί την πνευματική κληρονομιά του με αμέτρητους άλλους ανθρώπους για πρώτη φορά.

Περιλαμβάνει μια σειρά δράσεων εμπνευσμένων από τη ζωή και το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή, με στόχο την ανάδειξη του έργου του, μέσα από ένα φάσμα σύγχρονων καλλιτεχνικών δράσεων που απλώνονται σε όλη την πόλη, εμπλουτίζοντας την ενασχόλησή μας με τον ποιητή μέσω της τέχνης και του λόγου κορυφαίων καλλιτεχνών, ακαδημαϊκών, ανθρώπων με παγκόσμια επιρροή.

Το διαθεματικό πρόγραμμα του φεστιβάλ στη Νέα Υόρκη περιλαμβάνει μια σειρά από περφόρμανς, παρουσιάσεις ψηφιακής τέχνης, προβολές ταινιών μικρού μήκους, αναγνώσεις ποίησης, λογοτεχνικές συζητήσεις, ένα visual rave, ένα αισθητηριακό πολυεπιστημονικό βιβλίο-ταξίδι, μια μεγάλη υπαίθρια τοιχογραφία, ψηφιακές και ηχητικές εγκαταστάσεις και πολλές άλλες ζωντανές εκδηλώσεις, σε επιμέλεια της συνθέτριας Paola Prestini, καλλιτεχνικής διευθύντριας του National Sawdust, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού για την προώθηση της σύγχρονης μουσικής, υπό τη δημιουργική καθοδήγηση της Αφροδίτης Παναγιωτάκου, Διευθύντριας Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση. Η Senior Advisor του Onassis USA και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, Karen Brooks Hopkins, είναι η εκτελεστική παραγωγός του φεστιβάλ.

Συγκεντρώνοντας διεθνώς καταξιωμένους καλλιτέχνες, όπως είναι ο Nick Cave και ο Bob Faust, η Laurie Anderson, ο Rufus Wainwright, η Robin Coste Lewis, η Julie Mehretu, η Elena Park, ο Vijay Iyer με τον Jeffrey Zeigler, η Sister Sylvester, η Nadah El Shazly, η Juliana Huxtable, o Taylor Mac, η Julianne Moore και πολλοί άλλοι, το φεστιβάλ εστιάζει τόσο στον ποιητή όσο και στον άνθρωπο Καβάφη.

Ανάμεσα στα διεθνούς φήμης ονόματα που συμμετέχουν στο φεστιβάλ, συναντάμε καλλιτέχνες από την Ελλάδα και την Αίγυπτο, όπως τον Πέτρο Κλαμπάνη, την Εύη Καλογηροπούλου, τον Χρήστο Σαρρή, τον Δημήτρη Παπαδημητρίου, τη Λένα Πλάτωνος, τον Γιάννη Παλαμίδα, τον Νέγρο του Μοριά.

Από το National Sawdust στο Ουίλαμσμπεργκ του Μπρούκλιν έως το Rockefeller Center στην καρδιά του Μανχάταν, από το ONX Studio, τον «επιταχυντή» καριέρας του Ιδρύματος Ωνάση που εστιάζει στις ψηφιακές τεχνολογίες και την καλλιτεχνική δημιουργία στην 5η Λεωφόρο έως την εκκλησία του Αγίου Μάρκου και το New Museum στο Μπάουερι, από τα βιβλιοπωλεία McNally Jackson σε διάφορα σημεία της πόλης έως το Πανεπιστήμιο Columbia στο Χάρλεμ, μεταξύ άλλων, το «Archive of Desire» επιδιώκει να μαγέψει το κοινό της Νέας Υόρκης, φέρνοντας την ποίηση του Καβάφη στην καθημερινότητά τους.

Καθώς κορυφαίοι καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο επαναπροσεγγίζουν τους καβαφικούς στίχους, οι θεατές θα βιώσουν εκ νέου την ποίησή του, μέσα από ένα καλειδοσκόπιο που την καθιστά σύγχρονη, πολιτική, αισθησιακή και εμβριθή.

Το «Archive of Desire» –ο τίτλος του οποίου προέρχεται από ένα νέο έργο της καταξιωμένης ποιήτριας Robin Coste Lewis, που γράφτηκε ειδικά για την περίσταση, με πηγή έμπνευσης την εμπειρία από την επαφή της με το αρχείο Καβάφη στην Αθήνα– προάγει την αποστολή του Ιδρύματος Ωνάση το οποίο, με την απόκτηση, την ψηφιοποίηση, τη μετάφραση και τη δημοσίευση της εκτενούς ψηφιακής συλλογής του Αρχείου Καβάφη, αποσκοπεί να κάνει πιο προσιτό το τόσο ζωντανό και ξεχωριστό έργο του ποιητή.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες δράσεις του φεστιβάλ είναι μια νέα εικαστική εγκατάσταση στην πρόσοψη του National Sawdust από τους Nick Cave & Bob Faust (“Lit” σε δημόσια θέα από τις 29 Απριλίου), μια βραδιά δημιουργικής συνέργειας ανάμεσα σε διάφορα καλλιτεχνικά ιδιώματα με την ποιήτρια Robin Coste Lewis, την εικαστικό Julie Mehretu, τον συνθέτη Vijay Iyer, τον τσελίστα Jeffrey Zeigler και τη σκηνοθέτρια Charlotte Brathwaite (“Archive of Desire”, 3 και 4 Μαΐου), καθώς και ένα “visual rave” από την Juliana Huxtable (“Ionic”, 6 Μαΐου).

Οι Death of Classical διοργανώνουν μια συναυλία με αναθέσεις νέων μουσικών έργων ή νέων ενορχηστρώσεων από τη Laurie Anderson, τη Helga Davis & τον Πέτρο Κλαμπάνη, τον Nico Muhly (σε ενορχήστρωση του Nathan Thatcher), τον Δημήτρη Παπαδημητρίου, την Paola Prestini και τον Rufus Wainwright (σε ενορχήστρωση της Missy Mazzoli), με ερμηνείες από την Anderson, την Davis, τον Κλαμπάνη, τον Wainwright και την Brooklyn Youth Chorus σε διεύθυνση της Dianne Berkun Menaker, τους The Knights και τη σοπράνο Ελένη Καλένος (“Waiting for the Barbarians”, 2 Μαΐου).

Από το υπόλοιπο πρόγραμμα, ξεχωρίζουν επίσης μια περφόρμανς στην οποία το κοινό θα διαβάζει από κοινού τα χειροποίητα καλλιτεχνικά βιβλία που έχει ετοιμάσει η Sister Sylvester, με ζωντανή μουσική επένδυση από τη Nadah El Shazly (“Constantinopoliad”, 28 & 29 Απριλίου)· εικαστικές δημιουργίες που περιλαμβάνουν από την επαναπροσέγγιση ενός καβαφικού ποιήματος από τον Ali Santana ως μια εμβυθιστική, πειραματική, χιπ χοπ εμπειρία (“Through the Walls”, “Walls”, 28 Απριλίου-6 Μαΐου) έως ένα βίντεο έργο και πρότζεκτ καλλιτεχνικής έρευνας των Matthew Niederhauser & Marc Da Costa ((“Through the Walls”, “Ekphrasis”, 28 Απριλίου-6 Μαΐου)· ένας πεντάωρος μαραθώνιος αναγνώσεων του καβαφικού έργου (“of the neighborhood that I behold: ένας Μαραθώνιος Καβάφη”, 30 Απριλίου) και ένα διεθνές ακαδημαϊκό συμπόσιο συνδυασμένο με μουσική εξερεύνηση και ποιητική έκφραση, με τη επιμέλειαδύο κορυφαίων μελετητών του Καβάφη, του Στάθη Γουργουρή και της Karen Emmerich, με τη συνεισφορά των Ορφέα Απέργη, Γιάννη Δούκα, Φοίβης Γιαννίση, Κατερίνας Ηλιοπούλου, Haytham al-Wardani, Iman Mersal, Janlori Goldman, Robin Coste Lewis, Brenda Shaughnessy, Susan Bernofsky, Brent Edwards, Σοφίας Αβραμίδου, Marcos Balter, Zosha di Castri, Στέλιου Δήμου, Δημήτρη Μητρόπουλου, Λένας Πλάτωνος και Γεώργιου Πονηρίδη, καθώς επίσης με ζωντανές ερμηνείες από το National Sawdust Ensemble υπό τη μουσική διεύθυνση του Jeffrey Zeigler αλλά και τους Έλληνες προσκεκλημένους μουσικούς Γιάννη Παλαμίδα (φωνή) και Στέργιο Τσιρλιάγκο (synths) (Days of 2023, 1 Μαΐου).

Μια σειρά οπτικών ποιημάτων με γενικό τίτλο Visual Cavafy θα παρουσιαστούν καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ, καθώς και σε μια δημόσια προβολή στο New Museum (“Visual Cavafy”, 4 Μαΐου). Αυτές οι ταινίες –που δημιουργήθηκαν τόσο στη Νέα Υόρκη, σε σύλληψη και παραγωγή της Elena Park και της Lumahai Productions, όσο και στην Ελλάδα από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση– περιλαμβάνουν δημιουργίες της Εύης Καλογηροπούλου («Αλεξάνδρεια»), της Elena Park ((«Μακρυά», «Θάλασσα του Πρωιού», στα οποία διαβάζει η Julianne Moore, «Ιθάκη», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους, με περφόρμανς του Taylor Mac, «Τα βήματα» με τη συμμετοχή των Carl Hancock Rux, Daniel Bernard Roumain, Bora Yoon, Jeffrey Zeigler), του Χρήστου Σαρρή («Τα Τείχη») σε συνεργασία με κρατούμενους στη φυλακή της Νιγρίτας και νέα μουσική σύνθεση από τη των Laura Jane Grace, και των Jad Abumrad και Mac Premo («Φωνές» με ανάγνωση από τη Laurie Anderson).

Για να τιμήσουν τον αντίκτυπο του Κ. Π. Καβάφη στη μοντέρνα ποίηση, την πνευματική του κληρονομιά και την queer και διασπορική ταυτότητα ενός ανθρώπου που ισορροπούσε επιδέξια ανάμεσα στον αρχαίο κόσμο και σε μια σύγχρονη μητρόπολη, καθένα από τα επτά βιβλιοπωλεία της αλυσίδας βιβλιοπωλεία McNally Jackson σε όλη τη Νέα Υόρκη, από τη γειτονιά Νολίτα του Μανχάταν έως το Αεροδρόμιο Λα Γκουάρντια, θα φιλοξενήσει περίτεχνα σχεδιασμένες μικρές βιβλιοθήκες ποίησης αφιερωμένες στον ποιητή και το έργο του.

Επιπλέον, τα McNally Jackson έχουν επιμεληθεί τρεις λογοτεχνικές ομιλίες για το φεστιβάλ, με τη συμμετοχή συγγραφέων και διανοουμένων που θα εξετάσουν σε βάθος το έργο, την ταυτότητα και το καλλιτεχνικό αποτύπωμα του Καβάφη: Ο Καβάφης ως queer ποιητής με τη Stamatina Gregory και τον Richie Hofmann (19 Απριλίου), Ο Καβάφης ως οικουμενικός ποιητής με τον Daniel Mendelsohn και τη Jana Prikryl (27 Απριλίου) και Γιατί να διαβάζουμε τον Καβάφη; με τον André Aciman και τον Paul Holdengräber.

Μουσική εμπνευσμένη από τον Καβάφη θα πλημμυρίσει επίσης την ατμόσφαιρα σε μια δωρεάν εγκατάσταση στον δημόσιο χώρο του παγοδρομίου στο Rockefeller Center. Η τελευταία χορεία συνθετών που τιμήθηκαν με τη Hildegard Commission, η οποία απονέμεται σε ανερχόμενα καλλιτεχνικά ονόματα που είναι γυναίκες ή άλλα άτομα παραδοσιακά περιθωριοποιημένου έμφυλου προσδιορισμού, έλαβαν τα έργα του Καβάφη προκειμένου να τα χρησιμοποιήσουν ως πηγή έμπνευσης για τις δικές τους αναθέσεις. Τα έργα που προέκυψαν, τα οποία ηχογραφήθηκαν από το National Sawdust Ensemble, θα ακούγονται στον χώρο υπό τη μορφή ηχητικής εγκατάστασης, από τις 3 Απριλίου έως τις 6 Μαΐου 2023.

Ένα ποιητής στο μεταίχμιο

Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης γεννήθηκε στις 29 Απριλίου 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (και πέθανε την ίδια ημερομηνία του 1933), από Έλληνες γονείς με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη και μεγάλωσε σε ένα ρευστό διαπολιτισμικό περιβάλλον που επηρέασε έντονα τα γραπτά του.

Πολύ μπροστά από την εποχή του, η ανθρώπινη ποιητική του ματιά στρέφει το βλέμμα από το περιθώριο στη μυθολογία και τους ελληνιστικούς χρόνους, την πολιτική και τον έρωτα. Ένας Έλληνας που έζησε στην κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια, εμπνέει μέχρι και σήμερα το έργο πολλών παγκόσμιων δημιουργών.

Ένας ποιητής στο μεταίχμιο, με το έργο του να αντικατοπτρίζει τη ζωντάνια και τις εντάσεις ανάμεσα στους κόσμους που αναμειγνύονταν έξω από την πόρτα του. Το σπίτι του, η Οικία Καβάφη, βρίσκεται αυτή την περίοδο σε φάση εργασιών αποκατάστασης από το Ίδρυμα Ωνάση, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού.

Η ποίηση του Καβάφη χαρακτηρίζεται από μια διάχυτη αίσθηση οριακότητας: η γλώσσα του μπορεί να είναι ιδιοσυγκρασιακή, παιγνιώδης, μοντέρνα σε σημείο που να αποκαλείται από κάποιους «πεζή», ωστόσο είναι επίσης νοσταλγική. Παρομοίως, ενώ η ποίησή του έχει συχνές αναφορές στην ελληνική ιστορία και μυθολογία, ο ίδιος είναι μνημειώδης μορφή του μοντερνισμού και τα έργα του περιέχουν απόψεις που υπερβαίνουν την εποχή τους και αντηχούν σημερινές. Η ποίηση ήταν ένα ασφαλές καταφύγιο για τον Καβάφη.

Ο ποιητής ήταν ξεκάθαρος σε ό,τι αφορά την άρνησή του για αποτύπωση του έργου του: αρνιόταν πεισματικά να γίνει μέρος της εκδοτικής αγοράς τόσο στην ελληνική όσο και στην αγγλική γλώσσα, παρά τις πολυάριθμες κατά καιρούς απόπειρες λογοτεχνικών προσωπικοτήτων από διάφορες χώρες να τον πείσουν για μια ευρύτερη διάδοση του έργου του – ωστόσο, ο ίδιος αρχειοθετούσε και σχολίαζε τα πάντα σαν να περίμενε τα πιο ανοιχτά μυαλά των μελλοντικών αναγνωστών του.

Επέμενε στην πρακτική της αυτοέκδοσης, δημιουργώντας φυλλάδια με το έργο του και προσφέροντας ποιήματά του σε εκείνους που τον επισκέπτονταν στην Αλεξάνδρεια. Έτσι, η επίσκεψη στον Καβάφη έγινε ένας περιζήτητος προορισμός των λογίων της εποχής του: ο καλύτερος τρόπος επαφής με το έργο του ήταν απευθείας μέσω του ίδιου.

Το φεστιβάλ «Archive of Desire» συγκαλεί ορισμένους από τους καλλιτέχνες που αψηφούν με τον πιο εμφατικό τρόπο τις κατηγοριοποιήσεις, προκειμένου να ερμηνεύσουν περαιτέρω την πρισματική καβαφική κληρονομιά – δίνοντάς της μια επιπλέον ώθηση προς το μέλλον και επανεξετάζοντάς την ως μια γόνιμη πηγή εκ νέου έμπνευσης.

Η Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, σημειώνει: «Αταξινόμητος, ερωτικός, άμεσος, αλλά και σκοτεινός, ο Καβάφης ήταν μια σύνθετη προσωπικότητα, που έμοιαζε να ενσαρκώνει μια σχεδόν παράδοξη ύπαρξη. Ήταν ένας σύγχρονος πολίτης αρχαίων πόλεων, ένας άνθρωπος που επινόησε τη δική του γλώσσα. Ο Καβάφης είναι ένας ποιητής που απευθύνεται σε όλους, ακόμα –και ίσως ιδιαίτερα– σε εκείνους που θεωρούν ότι δεν τους αγγίζει η ποίηση. Με συγκινεί το γεγονός ότι έρχεται στη Νέα Υόρκη για να μπει στη ζωή εκείνων που δεν τον γνωρίζουν ακόμα – η πνευματική κληρονομιά του θα περπατήσει στους δρόμους της και θα ζωντανέψει μέσα στα μυαλά του πλήθους».

Η συνθέτρια, συνιδρύτρια και Καλλιτεχνική Διευθύντρια του National Sawdust και Επιμελήτρια του φεστιβάλ “Archive of Desire”, Paola Prestini, έχει ένα μακρόχρονο ενδιαφέρον για τη διασταύρωση της ποίησης με τις άλλες μορφές τέχνης. Επισημαίνει σχετικά: «Η ποίηση μου έχει σώσει τη ζωή, έχει γίνει μουσική και με έχει βοηθήσει να ονειρευτώ το αφηρημένο. Καθώς συνέπλεκα όλες αυτές τις καλλιτεχνικές φωνές και τους συνεργάτες προκειμένου να ξαναζωντανέψουμε τον Καβάφη, στοχάστηκα την queer ταυτότητά του και την απουσία διπόλων στη ζωή του… την ετερότητά του και το πώς αυτή σχετίζεται με τρέχοντα πολιτικά θέματα… τον αισθησιασμό του και το φλογερό του άρωμα που διατηρείται αναλλοίωτο μετά από τόσες δεκαετίες και εξακολουθεί να κάνει την καρδιά μας να χτυπάει δυνατά».

Η Karen Brooks Hopkins, Senior Advisor του Onassis USA, Μέλος του ΔΣ του Ιδρύματος Ωνάση και Εκτελεστική Παραγωγός του “Archive of Desire” αναφέρει: «Χάρη στο Ίδρυμα Ωνάση, ανακάλυψα τον ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη. Ο λόγος του είναι προσιτός και συνάμα παράτολμος, τροφοδοτούμενος από μια δύναμη ζωής που σε παρασύρει μέσα του όπως ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Ερωτικός και υψηλόφρων, ο Καβάφης επικοινωνεί ένα αγνό αίσθημα χωρίς λεκτικές υπερβολές. Γράφει, όπως φαίνεται, για την αμιγή χαρά της ατομικής έκφρασης και μοιράζεται γενναιόδωρα αυτά τα γραπτά με τους αναγνώστες του. Ελπίζω ότι το κοινό θα απολαύσει τις εκδηλώσεις που έχουμε προγραμματίσει και, μέσα από αυτές, θα χαράξει τη δική του διαδρομή συνάντησης με την καρδιά και την πένα αυτού του ταλαντούχου συγγραφέα. Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες και ποιητές που συμμετέχουν στο φεστιβάλ έχουν μελετήσει και αγκαλιάσει τα ποιήματα του Καβάφη και έχουν προσθέσει τις δικές τους ευαισθησίες στο έργο του, ενισχύοντας τόσο τη δική του όσο και τη δική τους φωνή».

(www.panhellenicpost.com)

Η οικία στην οποία έζησε ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην Αλεξάνδρεια ανακαινίζεται, ενώ το Αρχείο Καβάφη αποκτά έναν σύγχρονο χώρο μελέτης-έρευνας στην Αθήνα.

Πολύβουη Αλεξάνδρεια. Με τις μυρωδιές των μπαχαρικών από τη souk να την κατακλύζουν. Με την θαλασσινή αύρα σιγά σιγά να χάνεται, καθώς απομακρύνομαι από το λιμάνι. Η συνοικία του Ατταρίν με καλωσορίζει. Παρατηρώ τα άλλοτε εξαιρετικά κακόφημα στενάκια, αυτά που περπατούσε κάθε μέρα για 30 χρόνια ο Κωνσταντίνος Καβάφης, πηγαίνοντας κι επιστρέφοντας από τη δουλειά του στην Υπηρεσία Αρδεύσεων της Αιγύπτου. Τα κτίρια μοιάζουν σαν να έχουν παραμείνει σε μια άλλη εποχή, ενώ πλήθος από νέον ταμπέλες και γκράφιτι κάνουν τη σύνδεση με το παρόν.

Καθώς με προσπερνούν ξύλινα καρότσια με λογής λογής πραμάτειες, στη γωνία της Rue C.P. Cavafy (πρώην Lepsius) και Sharm El Sheik εμφανίζεται και το οίκημα που έψαχνα. Χαραγμένο κι αυτό από την πατίνα του χρόνου. Στη μαρμάρινη ταμπέλα, διαβάζω και στα ελληνικά: «Το σπίτι του Καβάφη». Κοιτάζω ψηλά: στο δεύτερο πάτωμα ξεπροβάλλει το μπαλκονάκι όπου συνήθιζε να κάθεται ο ποιητής. Κάτω από τα πόδια του, η πόλη-σύμβολο που τον διαμόρφωσε, σταθερή πρωταγωνίστρια στην ποίησή του.

Ανοίγω την βαριά ξύλινη πόρτα της εισόδου. Οι σκάλες με οδηγούν στο ευρύχωρο διαμέρισμα όπου ο Κωνσταντίνος Καβάφης (1863-1933) έζησε και έγραψε μερικά από τα σημαντικότερα ποιήματά του. Κάθε δωμάτιο κουβαλάει κομμάτια της ζωής και της έμπνευσής του, φόβους, πάθη, απογοητεύσεις, μυστικά.

Σε λίγους μήνες, ο σπουδαίος Αλεξανδρινός μας ποιητής θα έχει δύο σημαντικά αποκαλυπτήρια: η οικία του στην Αλεξάνδρεια ανακαινίζεται ριζικά και αναβαθμίζεται με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, ενώ αποκτάμε και στην Αθήνα, στην καρδιά της πόλης, έναν σύγχρονο χώρο μελέτης-έρευνας, το Αρχείο Καβάφη, που θα στεγάσει το πολύτιμο αρχείο του, όπως και προσωπικά του αντικείμενα.

Το Ίδρυμα Ωνάση –που έχει στην κατοχή του και το αρχείο του ποιητή εδώ και μια δεκαετία– έχει αναλάβει και τα δύο εγχειρήματα, που υλοποιούνται χώρα ταυτόχρονα και αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στο 2023. Για την οικία Καβάφη, το Ίδρυμα Ωνάση συνεργάζεται με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, το οποίο τη διαχειρίζεται.

Ο Καβάφης στην Αλεξάνδρεια

Τι πρόκειται, λοιπόν, να αλλάξει στην Οικία στην Αλεξάνδρεια; «Το ζητούμενο ήταν και είναι να κρατηθεί η ατμόσφαιρα που υπάρχει στο σπίτι, αλλά να εκσυγχρονιστούν οι υποδομές του με έναν διακριτικό και αθέατο τρόπο», μου λέει η Εύα Μανιδάκη, η οποία μαζί με τον Θανάση Δεμίρη και το γραφείο τους Flux Office είναι οι αρχιτέκτονες που διαμορφώνουν και τους δύο χώρους. «Η οικία λειτουργεί περισσότερο σαν κέλυφος που μας βάζει στον κόσμο του ποιητή», σημειώνει.

Το σπίτι είχε καταφέρει να μετατρέψει σε μουσείο το 1992 ο Κωστής Μοσκώφ, μορφωτικός ακόλουθος της ελληνικής πρεσβείας στην Αίγυπτο, φιλοξενώντας σε αυτό αντίγραφα των επίπλων του ποιητή, καθώς και περιοδικές εκθέσεις.

Μετά την ανακαίνιση, οι επισκέπτες θα μπορούν να περιηγηθούν στην ψηφιακή συλλογή, να λάβουν μέρος σε μικρής κλίμακας αναγνώσεις και σε διαδικτυακά συνέδρια, όπως και να μελετήσουν το χρονολόγιο της ζωής του Καβάφη, σπάνιες εκδόσεις για τον ίδιο και μεταφράσεις του έργου του σε πολλές γλώσσες.

«Σε αυτό τον χώρο ο Κωνσταντίνος Καβάφης οργάνωνε και συγκέντρωνε τα έγγραφα που συγκροτούν το αρχείο του. Λειτουργούσε ο ίδιος δηλαδή ως αρχειονόμος και αρχειοθέτης του έργου του», μου διευκρινίζει η Έφη Τσιότσιου, εκτελεστική διευθύντρια και διευθύντρια παιδείας του Ιδρύματος Ωνάση, και συμπληρώνει: «Για εμάς, η Οικία Καβάφη είναι ο χώρος ο οποίος συνδέεται περισσότερο με τον ίδιο τον ποιητή, το εργαστήριό του, ο χώρος όπου γεννήθηκε η ποίησή του. Αυτός ο χώρος, λοιπόν, θα αναβαθμιστεί, ώστε να πληροί τις απαραίτητες προδιαγραφές για να υποδέχεται ανθρώπους από διαφορετικές χώρες που αγαπούν και διαβάζουν τον Καβάφη».

Συναντά κάποια πρόκληση η αρχιτεκτονική ομάδα καθώς καταπιάνεται με την οικία Καβάφη; ρωτώ την κ. Μανιδάκη. «Η μεγαλύτερη πρόκληση στην Οικία Καβάφη είναι να διατηρηθεί το “sabi”, το σημάδι του χρόνου, όπως το συναντάμε συχνά και στα κείμενα του Ιάπωνα συγγραφέα Tανιζάκι. Είναι αυτό που διαμορφώνει τα αντικείμενα προσθέτοντας τους μια επιπλέον γοητεία, εκείνη της διατήρησης της μνήμης».

Το Αρχείο Καβάφη στην Αθήνα

Πίσω στα καθ’ ημάς, περπατώ στην οδό Φρυνίχου, στην Πλάκα. Στον αριθμό 16 θα βρίσκεται ο επί αθηναϊκού εδάφους χώρος που θα αφιερωθεί στον Έλληνα ποιητή, ο οποίος χαίρει παγκόσμιας φήμης.

Στο όμορφο νεοκλασικό κτίριο όπου θα στεγαστεί το Αρχείο Καβάφη –στο ισόγειο– εκτελούνται πυρετωδώς οι εργασίες ανακαίνισης και διαμόρφωσης. Δίπλα είναι το θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, ενώ κοντά βρίσκονται η Ωνάσειος Βιβλιοθήκη και το νέο υπαίθριο θέατρο Onassis Mandra. «Σχεδιάζουμε τον χώρο όχι ως ένα κλασικό είδος μουσείου, αλλά ως μια πηγή διαλόγου και συνδιαμόρφωσης ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, στην γνώση και την επεξεργασία της», εξηγεί η αρχιτέκτων κ. Μανιδάκη.

Εδώ θα στεγαστεί το πολύτιμο αρχείο του ποιητή, το οποίο θα μπορούν να μελετούν οι επισκέπτες στο αναγνωστήριο που θα διαμορφωθεί. Ξεχωριστή θέση θα έχει και η παρουσίαση προσωπικών αντικειμένων και κειμηλίων. «Ανάμεσα σε αυτά συγκαταλέγονται το γραφείο, η πολυθρόνα και ο καθρέφτης του ποιητή, οικογενειακά κειμήλια, οικογενειακά πορτρέτα, και άλλα έπιπλα», σημειώνει η κ. Τσιότσιου.

Στο Αρχείο Καβάφη θα φιλοξενούνται επίσης πολιτιστικές δράσεις και εκθέσεις με αναφορά στον ποιητή. Η Έφη Τσιότσιου τονίζει: «Αντιλαμβανόμαστε τον χώρο περισσότερο ως έναν πολιτιστικό κόμβο που συνδέει εμπειρίες και διανοητικές διαδρομές ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών, αλλά και απλών επισκεπτών, που εκκινούν από την δύναμη της ποίησης του διαχρονικού αυτού ποιητή».

Από το φωτεινό αναγνωστήριο, βγαίνοντας στον κήπο του Αρχείου θα ερχόμαστε ένα βήμα πιο κοντά στην Αλεξάνδρεια. «Ο κήπος θα είναι γεμάτος με δέντρα και φυτά της Αλεξάνδρειας –πλουμέριες, ανθούρια, κυπείρους εδώδιμους– δημιουργώντας έτσι έναν κοινό τόπο ανάμεσα στις δύο πόλεις», μου λέει η κ. Μανιδάκη.

Αυτός ο «κοινός τόπος», η σύνδεση τους με μια αόρατη κλωστή είναι και το στοίχημα των δύο χώρων, καθώς ο ένας θα τροφοδοτεί τον άλλο, και οι δύο μαζί θα διατηρούν το έργο του ποιητή ζωντανό και ανοιχτό σε όλους. Ραντεβού την ερχόμενη άνοιξη, λοιπόν, κάτω από τα αλεξανδρινά δέντρα στην αυλή της Φρυνίχου, και νοερά, στον δεύτερο όροφο της Rue C.P. Cavafy 4, στο Ατταρίν της Αλεξάνδρειας.

(www.ow.gr – γράφει η Ε. Κολοβού)

Το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου και ο Ομογενειακός Σύλλογος “Hephaestus Wien –Österreichisch/ Griechischer Integrationsverein  διοργάνωσαν από κοινού στις 12 Δεκεμβρίου και με αξιοσημείωτη επιτυχία και πολυπληθή συμμετοχή που ξεπέρασε τις 300 ταυτόχρονες συνδέσεις μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα: “Καβάφης, Παγκόσμια Ακτίνα Πολιτισμού”. Την εκδήλωση συντόνισαν η κα Lena Kyropoulos, Association European Journalists, και η κα Εύα Μούσιου.

Μελετώντας το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη διαπιστώνουμε ότι το ποιητικό αποτύπωμα του είναι απόλυτα οικουμενικό με τα ερωτήματα αλλά και με τις προτροπές του να στέκουν ασάλευτες ως αξιώματα ζωής στο διηνεκές, απαλλαγμένες από την φθορά του χρόνου. Και αυτό γιατί τα θέματα που διαλέγει ο ποιητής είναι τα ίδια θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο από την απαρχή της δημιουργίας του, αλλά και γιατί ο τρόπος που τα προσεγγίζει ο μεγάλος αυτός δημιουργός είναι άχρονος.

Το νήμα της διαδικτυακή εκδήλωση έπιασε πρώτος ο Δημήτρης Καταλειφός ο οποίος  μας παρουσιάζει με τον μοναδικό ερμηνευτικό του τρόπο την «Σατραπεία» δίνοντάς μας μια γερή δόση μεστής Καβαφικής σκέψης.

Στην συνέχεια ο κ. Γιάννης Χρυσουλάκης  Γενικός Γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημ. Διπλωματίας έκανε λόγο για την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα που δημιουργεί το Ανυπέρβλητο έργο και το Φως του μοναδικού πνευματικού διαμετρήματος του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή, χαρακτηρίζοντάς τον ως ποιητή των ποιητών

Έθεσε στο ακροατήριο ένα γόνιμο προβληματισμό του για το πως οι Έλληνες της διασποράς αντιλαμβάνονται τον Ελληνισμό όντας μακριά από το Μητροπολιτικό κέντρο και έχοντας όπως είπε μια διαμεσολαβημένη σχέση χωρίς προσωπικό βιώμα με την πατρίδα. Αναρωτήθηκε για το ποιες μορφές και διαστάσεις λαμβάνει  η Ελληνικότητα στην συνείδηση των ανθρώπων που ζούν  μακριά από την πάτρίδα και αναφέρθηκε στην απόκριση που  ήρθε από το Καβαφικό Σύμπαν μέσω του ποιήματος «Επιτύμβιον Αντιόχου, βασιλέως Κομμαγηνής» , όπου αναλύεται και φωτίζεται η λέξη «Ελληνικός» μια λέξη που όπως είπε χρησιμοποιούσε και ο ίδιο ο Καβάφης για τον εαυτό του.

Ο Πρόεδρος του Ομογενειακού Συλλόγου “Hephaestus Wien –Österreichisch/ Griechischer Integrationsverein ο κ. Georg Gstrein παρουσίασε την Αιγυπτιώτισσα Άλκηστη Πρωτοψάλτη η οποία κατασυγκινημένη θυμήθηκε και μοιράστηκε στιγμές από τις δικές της Αλεξανδρινές μνήμες και από την προσωπική σχέση της με το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη. 

Ενώ όπως είπε ενώ της είχε ζητηθεί να διαβάσει ένα ποίημα του Καβάφη αυτή πρότεινε να τραγουδήσει το «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον» το οποίο όπως αποκάλυψε ήταν το πρώτο τραγούδι που κατέθεσε το 1974 ως Αλκιστης Πρωτοψάλτη σε μουσική του Δήμου Μούτση.

Στην συνέχεια τον λόγο πήρε ο  Χρίστος Γ. Παπαδόπουλος Διευθυντής του Πολιτιστικού Κέντρου Καΐρου το οποίο είναι συνδιοργανωτής  της εκδήλωσης.

Αναφέρθηκε στην αρχή του λόγου του στην καθοριστικής σημασίας συμβολή της  Ελληνικής Πρεσβείας στο Κάιρο όπως και της Ελληνικής Κοινότητας Καϊρου, οι δυο φορείς που όπως είπε στηρίζουν το Ε.Π.Κ.Κ., και συμμετέχουν ενεργά στη διάδοση του Καβαφικού έργου με πλήθος δραστηριοτήτων, κορωνίδα των οποίων είναι η συμμετοχή στις διοργανώσεις του Διεθνούς Λογοτεχνικού Συμποσίου «Καβάφεια».

Και αναφερόμενος στην δική του σχέση με τον μεγάλο Αλεξανδρινό ποιητή μας είπε ότι ήταν καρμικό το πρωτο του τραγούδι στην ελληνική δισκογραφια σε μουσική του Γιωργου Καζαντζη, το μακρινο 1993, να έχει  τίτλο “η Αλεξάνδρεια που χάνεις” και ήταν σαν να τον πήρε όπως είπε από το χέρι και να τον έφερε στην Αίγυπτο, να δει  με τα μάτια του τον τόπο της ποίησις του.

Κλείνοντας την παρουσίασή του μοιράστηκε με όλους ένα διήγημα με τίτλο  “η παρουσίασής του έρωτος ” που συνέθεσε από σπαράγματα 25 αναγνωρισμένων ποιημάτων του Καβάφη 

Ο Σαμουήλ Μπισσάρας διεθνώς αναγνωρισμένος μεταφραστής του Καβαφικού έργου στην  συνέχεια μας ταξίδεψε με την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη σε πολλά σημεία της ίδιας του της ζωής φωτίζοντας μέσα από το κάθε ποίημα ανέλυε, το ιστορικό πλαίσιο της εποχής αλλά και γλωσσολογικό στοιχείο της ποίησής του.

Ιδιαίτερη ήταν η παρουσία της Άντυ Ελ Άραμπι, της Αιγύπτιας πτυχιούχου της Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου του Καΐρου η οποία απήγγειλε στη Αραβική αλλά και στην Ελληνική το ποίημα «Φωνές»

Ενώ είχε προγραμματιστεί να μιλήσει για το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη ο Πρέσβης της Ελλάδας στην Αίγυπτο κ. Νικόλαος Γαριλίδης, αυτό δεν κατέστη δυνατόν για τεχνικούς λόγους.

Ο Αλέξανδρος Καζαμίας στην συνέχεια  καθηγητής του Coventry University στην Αγγλία  ο οποίος μας απέδειξε με τον λόγο του ότι η μεγάλη έλξη που ασκεί ο Καβάφης σε όλο τον κόσμο συνίσταται στην ετεροδοξία και στον κοσμοπολιτισμό της ποίησής του. Με άλλα λόγια ο κ. Καζαμίας μας ανέφερε ότι ο Καβάφης είναι ένας υπερεθνικός ποιητής που είναι αδύνατο να περιχαρακωθεί στα στενά όρια  μιας παράδοσης. 

Μας έδειξε γιατί ο Καβάφης κερδίζει συνεχώς έδαφος στην αναγνώριση του κόσμου με την πολυεπίπεδη γλώσσα του και τα μεστά του νοήματα . Επίσης επεσήμανε τον κεντρικό ρόλο που κατέχει ο  κοσμοπολιτισμός στον λόγος του, ως στοιχείο πλατιάς  επικοινωνίας με άλλους λαούς. Και τέλος αναφέρθηκε στην διασπορική ταυτότητα του και στο ομοερωτισμό του και τον τολμηρό τρόπο που πρόβαλε  τις περιθωριακές ταυτότητες.

Η εκδήλωση συνεχίστηκε με απαγγελίες ποιημάτων του μεγάλου Αλεξανδρινού ποίητή.  

Η ηθοποιός Ινώ Μάτσου απάγγειλε το ποίμα «η Πόλις»  και η ηθοποιός  Έρη Μπακάλη απάγγειλε το ποίημα «Η διορία του Νέρωνα» καθώς και η  Μυρτώ Ζάραγκα, φοιτήτρια του Πανεπιστημίου της Σορβόννης απάγγειλε το ποίημα «Ιωνικόν»

Ο Tigran Sarkisian, εκπρόσωπος της Διαδικτυακής Ομάδας “Αρμένιοι και φίλοι Αρμενίων” απάγγειλε το ποίημα «Περιμένοντας τους Βαρβάρους» . Ευγενία Κοτανίδη, Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων Γεωργίας απάγγειλε το ποίημα «Εν απογνώσει».Η Δρ. Χριστίνα Τσαρδίκου, Πρόεδρος της ελληνικής πολιτιστικής οργάνωσης Νόστος της Αργεντινής και Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών των Πέντε Ηπείρων απάγγειλε το ποίημα « Θερμοπύλες».

Η Άντζελα Μπράτσου, εκπρόσωπος της Ένωσης Ελλήνων Ρουμανίας απάγγειλε το ποίημα «Σοφοί δε προσιόντων».Ο Νίκος Ουζούνογλου, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών απάγγειλε το ποίημα «Γιατί οι Βάρβαροι θα φτάσουν σήμερα».Ο Μιχάλης Πατένταλης, Πρόεδρος των Ελλήνων συγγραφέων Γερμανίας απάγγειλε το «Πρώτο σκαλί». Ενώ η Ρέα Σουμελή Δημοσιογράφος απάγγειλε το ποίημα  «Το Σύνταγμα της ηδονής»

Την εκδήλωση έκλεισε ο Heinz Gstein που απάγγειλε την γνωσ΄τή σε όλους μας «Ιθάκη»

(ekkairo.org)

Σε ένα “ποιητικό ταξίδι στον Καβαφικό κόσμο”, Το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου και ο Ομογενειακός Σύλλογος “Hephaestus Wien –Österreichisch/ Griechischer Integrationsverein σας προσκαλούν στη διαδικτυακή τους εκδήλωση με θέμα:    

“Καβάφης, Παγκόσμια Ακτίνα Πολιτισμού”

Σκοπός της εκδήλωσης η υπενθύμιση της παγκοσμιότητας της ποίησης του Αλεξανδρινού Κωνσταντίνου Π. Καβάφη και του έργου του ως ανεξάντλητο πεδίο έρευνας. Με ορμητήριο το σύμπαν του, συναντιούνται πολίτες από τέσσερις ηπείρους, να φωτίσουν παγκόσμια την ποίηση του και να φωτιστούν από αυτήν. Συνοδοιπόροι σε αυτήν την προσπάθεια και δύο σπουδαίοι Έλληνες καλλιτέχνες.

Η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, θα απαγγείλει το ποίημα “Απολείπεινο Θεός Αντώνιον”, το πρώτο τραγούδι που ερμήνευσε στηκαριέρα της. Ο Δημήτρης Καταλειφός θα απαγγείλει το ποίημα. “Η Σατραπεία”και θα μιλήσει για την ταινία “Καβάφης”, το πολύκροτο έργο του Γ. Σμαραγδή, όπου ενσάρκωσε τον ποιητή.

Θα χαιρετήσουν: Η Ιφιγένεια Μωραϊτίνη – Πατριαρχέα εκ μέρους του Συλλόγου.                   

Ο ομότιμος Καθηγητής Γιάννης Χρυσουλάκης, Γενικός Γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας.

Ο Νικόλαος Γαριλίδης, Πρέσβης της Ελλάδος στην Αίγυπτο.

Ο Σάββας Αναστασιάδης, Πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ελληνισμού της Διασποράς του Ελληνικού Κοινοβουλίου.

Θα προλογίσει: Ο Χρίστος Γ. Παπαδόπουλος, Διευθυντής του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου Καΐρου, στιχουργός – συγγραφέας.

Ομιλητές: Ο Σαμουήλ Μπισσάρας, Μεταφραστής – Διερμηνέας Αραβικών Βραβείο Μετάφρασης “Καβάφεια 2009”, με θέμα: “Η Αίγυπτος στο έργο του Κ.Π.Καβάφη”. 

Ο Αλέξανδρος Καζαμίας, Καθηγητής στο Coventry University, με θέμα: “Μες στην κατακτημένην Αλεξάνδρεια’’: Αποικιοκρατία και παγκοσμιότητα στο έργο του Καβάφη”.

Θα απαγγείλουν: Η Andy El Arabi, πτυχιούχος νεοελληνικής φιλολογίας του Πανεπιστημίου Καΐρου.

Η Δρ. Χριστίνα Τσαρδίκου, Πρόεδρος της ελληνικής πολιτιστικής οργάνωσης Νόστος της Αργεντινής και Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών των Πέντε Ηπείρων.

Η Ευγενία Κοτανίδη, Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων Γεωργίας. 

Η Άντζελα Μπράτσου, εκπρόσωπος της Ένωσης Ελλήνων Ρουμανίας.

Ο Νίκος Ουζούνογλου, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών.

Ο Tigran Sarkisian, εκπρόσωπος της Διαδικτυακής Ομάδας “Αρμένιοι και φίλοι Αρμενίων”

Επίσης οι ηθοποιοί Ινώ Μάτσου και Έρη Μπακάλη θα απαγγείλουν ποιήματα του Καβάφη καθώς και η Μυρτώ Ζάραγκα, φοιτήτρια του Πανεπιστημίου της Σορβόννης.    

Συντονίζουν: η Lena Kyropoulos, Association European Journalists, και η Φοιτήτρια Εύα Μούσιου.

Κυριακή 12-12-21 –17:00 ώρα Κ Ε, 18:00 τοπική Ελλάδος.

Η εκδήλωση τελεί υπό: την Αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού & Δημόσιας Διπλωματίας.

ΖΟΟΜ https://us02web.zoom.us/j/87884422210?pwd=S0E2anZIUHg4MVV5Z08rakZoYWtQZz09 

Meeting id: 878 8442 2210

Passcode: 302432

(ekkairo.org)

Ήταν ο μεγαλύτερος από τα ξαδέλφια μου όλα, ο “γεροπλάτανος” του σογιού μας. Λεβεντάνθρωπος αγέρωχος, ευθυτενής, σαν τον πατέρα του, τον θείο Νίκο τον Χιώτη, μα και γλυκός και ταπεινός σαν την μητέρα του, τη θεία Δήμητρα, την πολυαγαπημένη αδελφή του πατέρα μου. 

Μικρά παιδιά ήρθαν οι γονείς μας από την Μικρά Ασία, επτά ορφανά από πατέρα, με την γιαγιάς μας την Σοφία. Έζησαν τη φρίκη στο λιμάνι της Σμύρνης, το ’22, όπου έφτασαν με χίλια βάσανα από την Μαγνησία, για να ριζώσουν τελικά μετά από πολλές περιπέτειες στην Καισαριανή, την προσφυγομάνα. Εκεί έσμιξε η θεία Δήμητρα με τον θείο Νίκο κι έκαναν μια όμορφη μεγάλη οικογένεια.Ο Γιώργος, ως μεγαλύτερος (γεννημένος το 1930), βίωσε πιο έντονα απ’ όλα τα αδέλφια του την Κατοχή, την πείνα, τις κακουχίες…Η ζωή, όμως, του φέρθηκε γενναιόδωρα, δίνοντάς του ευκαιρίες για να αναδείξει το πηγαίο ταλέντο του. Η πρώτη του αγάπη, η 

Γράφει η Διαμαντένια Ριμπά*

Φρύνη, ήταν αυτή που του άνοιξε τους δρόμους σε έναν κόσμο που ήταν φυσικά πλασμένος για αυτόν. Στο ιστορικό ατελιέ του πατέρα της, Ευάγγελου Ευαγγελίδη, στο Παγκράτι, όπου προσέτρεξε για να αναμειχθεί στην ατμόσφαιρα της κορυφαίας φωτογραφικής Τέχνης, ο Γιώργος Δρίζος ήρθε σε επαφή με τα μεγαλύτερα ονόματα της ποίησης και της ζωγραφικής της Ελλάδας του εικοστού αιώνα, που απαθανάτισε ο μετέπειτα πεθερός του: τον Καβάφη, τον Παλαμά, τον Σικελιανό, τον Καζαντζάκη, τον Δροσίνη, τον Γαλάνη και πολλούς άλλους.

Μέσα σ’ αυτήν τη «φωλιά της Τέχνης», δέχτηκε και η Φρύνη στην καρδιά της τον νεαρό τότε Γιώργο, ένα ονειροπόλο παιδί γεμάτο με όνειρα καλλιτεχνικά. Εκεί γνώρισε και έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους της «Σχολής του Μονάχου», τον περίφημο καθηγητή Σπύρο Βικάτο, (1878-1960), ο οποίος με την πρώτη ματιά διέκρινε το ταλέντο του. Έτσι, τον πήρε κοντά του να μαθητεύσει, για να καταξιωθεί στη συνέχεια όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό.

Θεματική αφετηρία του Γιώργου Δρίζου ήταν η φύση και το ελληνικό τοπίο, αλλά κυρίως τα νησιά, που λάτρευαν με την Φρύνη. Όσοι τους γνώριζαν τότε, θυμούνται το νεαρό ζευγάρι στο Μοναστήρι της Καισαριανής, ή σε κάποιο λιβάδι, ή σε κάποια ερημική παραλία…Εκείνος με το καβαλέτο του κι εκείνη να του διαβάζει τον πολυαγαπημένο τους Καβάφη, Σικελιανό, Σεφέρη…

Η ιστορία του πορτρέτου του Κ.Π. Καβάφη που 50 χρόνια μετά τη δημιουργία του τον δώρισε στο Μουσείο Καβάφη
Ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ‘60 όταν ο Γιώργος Δρίζος εκθέτη για πρώτη φορά έργα του, με μεγάλη επιτυχία, στο «Πρακτορείο Πνευματικής Συνεργασίας» ενός Αιγυπτιώτη, του Μάριου Βαγιάνου. Βροχή οι κολακευτικές κριτικές, μεταξύ αυτών του Γιάννη Τσαρούχη και του καθηγητή Αλέκου Κοντόπουλου.

Λίγα χρόνια μετά, το 1964, ο καταγόμενος από το Κάιρο Μάριος Βαγιάνος, (Μπουράζ Καΐρου 1905-Θεσσαλονίκη 1975), διοργανώνει εκδηλώσεις για να τιμήσει τα 100χρονα από τη γέννηση του Καβάφη, με τον οποίο υπήρξαν φίλοι. Μαζί με τις εκδόσεις που παρουσίασε, ο Βαγιάνος ζήτησε από ζωγράφους της εποχής, μεταξύ αυτών και το Γιώργο Δρίζο, να φιλοτεχνήσουν πορτρέτα του Καβάφη.

Βαγιάνος δικαίως θεωρείται ένας από τους καλύτερους Καβαφιστές, μου είχε πει ο Γιώργος, όταν μου διηγήθηκε για πρώτη φορά την ιστορία του το πορτρέτου το 2013 σε μια συνέντευξη για το ΑΠΕ-ΜΠΕ, όπου εργαζόμουν.
Για να φτιάξει το πορτρέτο του Καβάφη στηρίχθηκε σε φωτογραφίες που του έδωσε ο Μάριος, επεδίωξε όμως και ομολογουμένως τα κατάφερε να δώσει στο γεροντικό του βλέμμα μία προοπτική.

«Ήθελα ο δικός μου Καβάφης να ατενίζει στο μέλλον. Άλλωστε, τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες, τον θυμωμένο Ποσειδώνα, δεν τους φοβόταν», μου είχε πει. Μετά την παρουσίαση στην έκθεση του Βαγιάνου, το πορτρέτο του Δρίζου «επέστρεψε» στο εργαστήριό του, όπου και παρέμεινε σε περίοπτη θέση. Πέντε δεκαετίες μετά, με αφορμή τους εορτασμούς των 150 χρόνων από τη γέννηση του μεγάλου ποιητή, το προσφέρει στο Μουσείο Καβάφη. Πριν να καταλήξει στο Μουσείο, όπου θεωρούσε ότι ανήκει δικαιωματικά, το έργο παρουσιάστηκε στα Καβάφεια 2013, στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα.

Τότε, σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, ο Γιώργος μου εξομολογήθηκε για την μεγάλη αγάπη που έτρεφε όχι μόνο για τον Καβάφη, μα και για την ελληνική παροικία και την Αίγυπτο.

Διατηρούσε στην καρδιά του ζεστές αναμνήσεις από τις επισκέψεις που είχε πραγματοποιήσει στη φιλόξενη Νειλοχώρα με την Φρύνη.

«Η Αίγυπτος, στα δικά μου μάτια, είναι η πιο μαγευτική χώρα απ’ όσες έχω επισκεφτεί, χώρα μοναδική, όπου το παρόν και το παρελθόν είναι τόσο κοντά, είναι μαζί», μου είχε πει με πολύ νοσταλγία. Μου είχε μιλήσει επίσης για ένα φίλο του, Έλληνα εξ Αιγύπτο, τον λογοτέχνη και ποιητή Μισέλ Φαρδούλη-Λα Γκρανς, ο οποίος κάθε χρόνο ταξίδευε στην Ελλάδα.

Δίγλωσση έκδοση από Ελβετικό Εκδοτικό Οίκο

Ο Γιώργος Δρίζος ήταν ευτυχής και για άλλη μια ευκαιρία που του δόθηκε, έστω και αργά, να «μιλήσει»με τα έργα του για τον λατρεμένο Καβάφη. Πρόκειται για μια πολυτελής έκδοση το 2015 από τις ελβετικές εκδόσεις Verlagander Friedensgasse, που απέσπασε πολύ καλές κριτικές.Δεκαεπτά κολάζ του, πάνω σε αντίστοιχο αριθμό ποιημάτων του παγκόσμιου Καβάφη: «Ιθάκη», «Περιμένοντας τους βαρβάρους», «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον», «Τείχη», «Θερμοπύλες», «Η Πόλις», «Κεριά», αλλά και ποιήματα, που ήταν προσωπικές επιλογές του Γιώργου, που τον ενέπνευσαν περισσότερο, όπως τα «Μάρτιαι Ειδοί» και «Άγε, ω Βασιλεύ Λακεδαιμονίων».

Λίγα λόγια για τον καλλιτέχνη

Η τέχνη του Γιώργου Δρίζου χαρακτηρίζονταν αρχικά από τη χρησιμοποίηση τύπων της ζωγραφικής της υπαίθρου και το ιμπρεσιονιστικό ιδίωμα, σε συνδυασμό με μια εξπρεσιονιστική διάσταση. Όταν ζωγράφιζε με χρωματική στερεότητα πρόβαλε τους αισθητικούς ερεθισμούς που προκαλούν τα τοπία, στοιχεία τα οποία εξύμνησε και ο αείμνηστος Παναγιώτης Τέτσης στην Ακαδημίας Αθηνών.
Μεταξύ άλλων, είχε λάβει μέρος σε πολλές πανελλήνιες εκθέσεις του Ζαππείου, αλλά και στην έκθεση «Σύγχρονοι Έλληνες Ζωγράφοι και Χαράκτες», που οργάνωσε η Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας στην Κύπρο, το 1978, στο Δημοτικό Πνευματικό Κέντρο Έκθεση Διεθνούς Ένωσης Ελλήνων Καλλιτεχνών I.A.G.,1975, κ.ά.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1975 τύπωσε σε λιθογραφίες σειρά από δέκα σχέδιά του με θέμα την Κατοχή, οι οποίες φιλοξενούνται και στο Μουσείο «Lohamei», στο Ισραήλ.

Έλαβε μέρος στην εικονογράφηση ημερολογίων του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου (1978 έως 1982), όπως και πολλά βιβλία και ποιητικές συλλογές, ενώ το 1993 η Κτηματική Τράπεζα της Ελλάδος τύπωσε έργο του, που ανήκει στη συλλογή της, σε 220 αριθμημένες μεταξοτυπίες.
Το 1980, ύστερα από επιλογή του Οργανισμού Τουρισμού της Γερμανίας, και σε συνεργασία με τον ΕΟΤ, του ανατέθηκε να φιλοτεχνήσει τρεις ακουαρέλες που διατέθηκαν ως αφίσες στις χώρες της Ευρώπης, με σκοπό την προβολή τριών Ελληνικών νησιών (Ύδρα, Σκόπελος, Κρήτη -Χανιά). 

Επί σειρά ετών (1977-1989) διετέλεσε καλλιτεχνικός σύμβουλος του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου. Σχεδίασε, ακόμη, το «Μνημείο των Αποδήμων Κυθηρίων», στο χωρίο Φράτσια Κυθήρων. Τα Κύθηρα, άλλωστε, ήταν για τον ίδιο το δεύτερο σπίτι του, τόπος αστείρευτης έμπνευσης, όπου κατοικούσαν τις τελευταίες πέντε δεκαετίες τους καλοκαιρινούς μήνες, με την πολυαγαπημένη του σύζυγο, Φρύνη, λαϊκός ζωγράφος και η ίδια.Έργα του Γιώργου Δρίζου κοσμούν-μεταξύ άλλων-την Εθνική Πινακοθήκη, το μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ίωνα Βορρέ, το Υπουργείο Παιδείας, η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η Πινακοθήκη Καλαμάτας, η Κτηματική Τράπεζα Ελλάδος, το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, το Υπουργείο Γεωργίας το Υπουργείο Πολιτισμού, η Πινακοθήκη του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός, το Μουσείο «Lohamei» στο Ισραήλ, δημοτικές και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα, Ολλανδία, Γερμανία, Γαλλία ΗΠΑ, Ελβετία, Ισραήλ, Αγγλία, η τράπεζα EUROBANK κ.ά.

Για τα 90χρονά του, η αγαπημένη του Γκαλερί «Αργώ» στο Κολωνάκι διοργάνωσε το Δεκέμβριο του 2019 την τελευταία μεγάλη αναδρομική του έκθεση, γεγονός που τον είχε χαροποιήσει ιδιαίτερα.

*Η Διαμαντένια Ριμπά, είναι η πρώτη δημοσιογράφος που κάλυπτε συστηματικά το Ομογενειακό ρεπορτάζ και πρώτη εξαδέλφη του εκλιπόντα ζωγράφου Γιώργου Δρίζου.

(ekkairo.org)